De grote waterlopen in Vlaanderen zijn schoner dan verwacht. Dat stellen de initiatiefnemers van het Vlaamse burgeronderzoek Watermonsters. 1.893 watergangen zijn onderzocht en in 43 procent van de geteste waterlopen is de waterkwaliteit goed genoeg om in te zwemmen. Tegelijk toont het onderzoek aan dat in meer dan de helft van de waterlopen de waterkwaliteit slecht is. Het zijn vaak de kleinere watergangen.
Het burgeronderzoek bevestigt dat, ondanks verbeteringen in grote waterlopen, de waterkwaliteit in veel kleine beken en landelijke gebieden nog steeds onder druk staat door lozing van huishoudelijk afvalwater.
Watermonsters is een initiatief van Waterland Vlaanderen, een Vlaamse organisatie die het belang van water onder de aandacht wil brengen. Vorig jaar is het burgeronderzoek voor het eerst gehouden. Toen namen duizenden Vlamingen een monster. Dit jaar deden 5.034 mensen deden mee. Tussen 26 april en 4 mei namen ze een monster uit een kanaal, rivier, gracht of beek. De monsters werden onderzocht op de aanwezigheid van de E. colibacterie.
In totaal werden 1.893 watergangen onderzocht. Bijna de helft (43 procent) van de watergangen zijn schoon genoeg om in te zwemmen, stellen de initiatiefnemers. De 46 bevaarbare waterlopen die zijn bemonsterd scoren met 87 procent zelfs erg goed, zeggen de onderzoekers Patrick Willems en Ella Hens van de Katholieke Universiteit Leuven tegen de krant De Standaard, die evenals de universiteit het initiatief steunt. Ook in de grote steden (Gent, Antwerpen, Brugge) stemde de uitslag van de bemonstering ‘hoopvol’.
Maar het burgeronderzoek toont ook aan dat de waterkwaliteit van 42 procent van de onderzochte waterlopen slecht is. In kleinere beken en grachten werden vaak hoge concentraties E. coli aangetroffen, wat wijst op lozing van ongezuiverd huishoudelijk afvalwater. In nog eens 11,5 procent is de kwaliteit alleen goed genoeg voor gezonde mensen om erin te zwemmen. “Wij gingen ervan uit dat de waterkwaliteit in de kleine waterlopen ondermaats zou zijn, maar zo slecht? Dat hadden we niet verwacht”, zegt Lieven Symons van Waterland.
12 procent van de Vlaamse huishoudens loost nog steeds afvalwater ongezuiverd, zo bleek opnieuw uit recente cijfers van de gemeentelijke rioolbeheerders (mei 2025). Met een zogeheten zuiveringsgraad van 88 procent loopt Vlaanderen nog altijd uit de pas met buurlanden als Nederland (99 procent) en Duitsland (97 procent).
Met het burgeronderzoek wordt voor het eerst de aanwezigheid van E. coli in de Vlaamse waterlopen fijnmazig in beeld gebracht, stelt Willems van KU Leuven. En dat de bemonstering is gedaan in een droge periode onderstreept dat de huishoudens zowat de enige bron zijn geweest voor de gemeten vervuiling, aldus Symons. Lozing van overtollig rioolwater bij hevige regenval heeft immers niet plaatsgehad.
Volgens de onderzoekers zijn de resultaten van het burgeronderzoek een krachtig breekijzer om het debat over zwemmen in open water in Vlaanderen open te breken, schrijft De Standaard. Er mag in Vlaanderen in open water gezwommen worden, maar alleen in erkende (bewaakte of vrije) zwemzones die door de overheid, op basis van duidelijke risicobeoordeling en regelmatige waterkwaliteitscontrole, zijn aangewezen. In de praktijk is het nog altijd zo goed als overal verboden, aldus de krant. Dit terwijl de behoefte om een duik te nemen in rivier, gracht of beek toeneemt door de hete en droge zomers.
