Egypte lijdt onder ernstige waterschaarste. In een uitgebreid artikel van NRC wordt beschreven hoe de Egyptische overheid daarvoor vooral naar externe oorzaken wijst, met name naar Ethiopië, dat stroomopwaarts in de Nijl een grote dam heeft gebouwd. Maar deskundigen benadrukken dat de oorzaken grotendeels binnenlands zijn: klimaatverandering, wanbeheer en een snelgroeiende bevolking.
De Nijl is al duizenden jaren de levensader van Egypte. Maar het water dat jaarlijks beschikbaar is per inwoner bedraagt nog slechts 560 kubieke meter, ruim onder de VN-drempel van 1000. Klimaatverandering, bevolkingsgroei en wanbeheer maken dat het tekort nijpender wordt. Minister van Water en Irrigatie Hani Sewilam waarschuwde recent in Parijs dat Egypte behoort tot de landen met de hoogste waterstress ter wereld.
Vooral boeren merken de gevolgen. In het zuiden wachten sommigen elke ochtend op watertanks om hun dag door te komen. Oogsten mislukken, voedselonzekerheid neemt toe en werkloosheid ligt op de loer. De Egyptische overheid onderneemt stappen. Er zijn spotjes op tv en in 2017 werd een nationaal waterplan aangenomen ter waarde van 50 miljard dollar, dat onder meer inzet op waterzuivering, ontzilting, boetes voor inefficiënte irrigatie en modernisering van landbouwtechnieken. Maar het gaat langzaam, terwijl het waterbeheer nog altijd te wensen overlaat: leidingen lekken, irrigatie is inefficiënt en afvalwater wordt ongezuiverd geloosd.
Ook het bevolkingsaantal groeit sneller dan de watervoorziening. Campagnes als ‘Twee is genoeg’ hebben weinig effect. Wel groeit het bewustzijn onder burgers. Leraren en studenten proberen met educatie en voorlichting gedragsverandering te stimuleren. Sommige basisscholen laten hun leerlingen zien hoe het landschap verandert door waterschaarste.
Op universiteiten groeit eveneens de betrokkenheid. De 22-jarige economie-studente Veronica Fares werkte mee aan een schoonwaterproject in Zuid-Egypte, gericht op betere waterfilters voor boeren. Toch is ze sceptisch in de NRC. “Egypte zal al veel moeten doen om alleen maar kleine stapjes te zetten.”
Grand Ethiopian Renaissance Dam
Ondertussen speelt de Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) een hoofdrol in het publieke debat. De dam is sinds juli voltooid en wordt in september officieel geopend. Egypte en Soedan zijn uitgenodigd, maar zullen waarschijnlijk niet aanwezig zijn. De dam ligt gevoelig: 98 procent van Egyptes bruikbare water komt uit de Nijl, en met de GERD krijgt Ethiopië controle over de toevoer.
Toch waarschuwt klimaatexpert Mohammed Mahmoud in NRC dat de dam vooral een vergrootglas legt op een bestaand probleem. “De grootste zorg draait om de vraag hoe de dam daadwerkelijk gaat functioneren.” Volgens hem is Ethiopië daar nooit transparant over geweest. “The devil is in the details.” De hoeveelheid water die Egypte ontvangt, zal afhankelijk zijn van Ethiopië’s energiebehoefte. Ook kan de dam sediment tegenhouden, waardoor vruchtbare slib Egypte niet meer bereikt.
De GERD is voor Ethiopië essentieel. Het land wil zijn economie versterken en elektriciteit leveren aan miljoenen burgers. Bovendien erkent Ethiopië het koloniale Nijlverdrag van 1929 en het aanvullend verdrag uit 1959 niet. Die verdragen gaven vooral Egypte het recht op het Nijlwater, terwijl Ethiopië - waar de Nijl ontspringt - niet werd betrokken bij de onderhandelingen.
De spanning tussen de landen loopt geregeld op. Egypte heeft Ethiopië eerder via de VN beschuldigd van het schenden van het internationaal recht, vanwege het vullen van het stuwmeer zonder akkoord. Ethiopië noemt de houding van Egypte “agressief”. Er is zelfs gedreigd met een bombardement, al lijkt het onwaarschijnlijk dat het zover komt.
