De Europese Commissie wil dat EU-landen efficienter omgaan met water. Voor de aanpak van PFAS moet een publiek-privaat initiatief zorgen voor technologische doorbraken. En om Europa waterbestendig te maken zijn veel meer publieke maar ook private investeringen nodig.
Deze en anders voornemens zijn onderdeel van de \'Water Resilience Strategy\' die de Europese Commissie deze week heeft gepresenteerd. Met de strategie zet de Commissie ‘een koers uit om Europa waterbestendig te maken’. Ze moet oplossingen bieden voor toenemende problemen als gevolg van droogte, overstromingen en vervuiling.
De strategie is gebaseerd op drie doelstellingen: herstellen en beschermen van de watercyclus, opbouwen van een waterbewuste economie en waarborgen van schoon en betaalbaar water en sanitaire voorzieningen voor iedereen.
En op elk thema komt de Commissie met voorstellen en plannen, maar belangrijk uitgangspunt in de strategie is toch vooral: betere implementatie en handhaving van bestaande wetgeving en EU-wetgeving, waaronder de Kaderrichtlijn Water en de Drinkwaterrichtlijn.
Waterefficientie
De Commissie zet in op efficiënter omgaan met water. Ze wil dat de lidstaten ernaar streven de waterefficiëntie tegen 2030 met ten minste 10 procent te verbeteren. Ze worden daarbij ‘aangemoedigd’ om hun eigen doelstellingen voor waterefficiëntie vast te stellen. Afhankelijk van het land kan dit betekenen dat er minder water wordt onttrokken of dat de infrastructuur wordt verbeterd om lekken te voorkomen, verklaarde Jessika Roswall, EU-commissaris voor Milieu en Waterbestendigheid bij de presentatie van de strategie.
Een waterbewuste economie vereist een betere controle van de hulpbronnen, schrijft de Commissie, die vaststelt dat veel lidstaten op dit punt hun zaken niet op orde hebben. Ze beschikken niet over nauwkeurige gegevens over hun beschikbaarheid van zoet water. En dat geldt ook voor de onttrekkingen en verliezen. Dit terwijl de Kaderrichtlijn Water die registratie, controle en inspanningen om tot verbeteringen te komen, voorschrijft, stelt de Commissie.
Ze wil daarom de invoering van slimme watermeters stimuleren. In alle economische sectoren zal dit bijdragen aan een nauwkeurige monitoring van de waterstromen en zal burgers en bedrijven helpen om hun waterverbruik efficiënter te beheren, schrijft ze. Ze zal ‘best practices’ gaan delen en kondigt de lancering aan van ‘een EU-initiatief voor waterinfrastructuur en slimme meters voor iedereen’.
Ook zet ze in de strategie in op verminderen van lekverlies. Geen nieuw geluid, want de Europese Drinkwaterrichtlijn verplicht de lidstaten om lekkages in watervoorzieningsnetwerken te verminderen. “Aangezien de huidige nationale lekkageniveaus variëren van 8 procent tot 57 procent, is het potentieel voor verbetering aanzienlijk, met name door middel van slimme watermeters en teledetectie.”
Ook hier wil de Commissie het proces sturen. “Lidstaten met watervoorzieningslekkageniveaus die de EU-brede drempel overschrijden – die tegen 2028 moet worden vastgesteld – zullen tegen 2030 nationale actieplannen moeten indienen om lekkages in hun watervoorzieningsnetwerken te verminderen.”
Nutriënten
Beperken van de verontreiniging van aquatische ecosystemen door nutriënten moet centraal staan in het herstel van de waterkwaliteit, schrijft de Commissie. “Nutriënten uit de landbouw, stedelijke gebieden en andere bronnen hebben gevolgen voor de menselijke gezondheid en veroorzaken algenbloei en zuurstofgebrek, wat dodelijk is voor aquatische ecosystemen. Dit blijft een grote uitdaging en veroorzaakt sociaaleconomische verliezen die worden geschat op tussen de 75 en 485 miljard euro per jaar, alleen al voor stikstof.”
Voor de aanpak van verontreinigende stoffen als PFAS wil de Commissie een voorstel indienen om een publiek-privaat initiatief op te zetten dat moet leiden tot een technologische doorbraak in haalbare en betaalbare methoden voor de detectie en sanering van PFAS en andere persistente chemische stoffen. Deze blijven zich ophopen in de wateren van de EU en veroorzaken gezondheidseffecten die naar schatting tussen de 52 en 84 miljard euro per jaar bedragen.
Roswall zei dat ze voorstander is van een verbod op PFAS in consumentenproducten zoals cosmetica en voedselverpakkingen. Ze benadrukte echter dat het moeilijk is om alle PFAS te verbieden, omdat er voor sommige nog geen effectief alternatief is.
Kritisch
De Unie van Waterschappen mist hier ‘een echt ambitieuze koers’, zo blijkt uit een reactie. Ze roept de Commissie op om de bronaanpak van vervuiling centraal te stellen in de verdere uitwerking van deze strategie. “Alleen een aanpak voor het creëren van technologie om PFAS op te ruimen is te weinig.”
Ook andere organisaties reageren kritisch op de strategie van de Commissie. Zo plaatsen milieuorganisaties vraagtekens bij \'het ontbreken van wettelijk bindende toezeggingen en specifieke financiering\'. “We roepen overstromingen, droogtes en vervuild water over ons af als gevolg van slecht waterbeheer, en toch verwachten we dat de meest effectieve oplossingen geen investeringen vereisen - terwijl we ondertussen doorgaan met het vernietigen van de natuur?”, aldus een verklaring van Living Rivers Europe, een alliantie van ngo\'s waaronder het Europees Milieubureau, het Europees Rivierenetwerk, de Europese Vissersalliantie, The Nature Conservancy, Wetlands International en WWF.
Ook de Maltese Europarlementarier en sociaaldemocraat Thomas Bajada die onlangs in een aangenomen resolutie opriep tot krachtige EU-maatregelen voor waterbestendigheid, reageert kritisch: “Dit is een strategie die te voorzichtig is in haar ambities en te veel leunt op vrijwillige maatregelen.”
Financiering
Om Europa waterbestendig te maken zijn meer publieke en private investeringen nodig, stelt de Commissie. Er is een jaarlijks investeringstekort van ongeveer 23 miljard euro. De Europese Investeringsbank zal tussen 2025 en 2027 meer dan 15 miljard euro investeren om de veerkracht en het concurrentievermogen van de Europese watersystemen te versterken, schrijft de Commissie.
Investeringsprojecten zullen zich onder andere richten op infrastructuur, op natuur gebaseerde oplossingen en bestrijding van vervuiling. Daarnaast moeten, aldus de Commissie, particuliere investeringen een belangrijke rol gaan spelen bij het versterken van de veerkracht van water en deze moeten aanzienlijk worden opgevoerd.
De Commissie zal een Water Resilience Investment Accelerator opstarten om 20 innovatieve proefprojecten uit te voeren voor natuurlijke waterretentie en waterefficiëntie. "Versnellen van digitalisering, met inbegrip van kunstmatige intelligentie, kan een revolutie teweegbrengen in het waterbeheer en duurzaam watergebruik bevorderen, maar dit potentieel moet nog worden aangeboord."
