De provincie Utrecht gaat de komende jaren inzetten op maatregelen tegen hittestress, droogte en wateroverlast. Dat staat in het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2025-2028, waarin water en bodem een sleutelrol spelen. Het plan bouwt voort op eerdere initiatieven, maar legt meer nadruk op structurele, gebiedsgerichte oplossingen om de natuurlijke veerkracht van het bodem- en watersysteem te versterken.
De klimaatverandering maakt zich in de provincie steeds nadrukkelijker voelbaar: hevige regenval wordt afgewisseld met langere periodes van droogte en hittegolven. Volgens gedeputeerde Has Bakker (Klimaat, Water & Bodem) vraagt dat om “slimmer, intensiever en inclusiever” werken. “Door nu te investeren in klimaatbestendigheid kunnen we toekomstige schade, hoge kosten en leed verminderen of zelfs voorkomen”, schrijft hij in het voorwoord van het uitvoeringsprogramma.
Het provinciebestuur wil vooral regenwater langer vasthouden, zodat beken blijven stromen en de natuur minder kwetsbaar is in droge periodes. Een flexibel waterbergend systeem en een vitale bodem moeten ook piekbuien beter opvangen, waardoor overstromingen en schade afnemen. Dergelijke maatregelen moeten de afhankelijkheid van dure technische oplossingen verminderen.
Het programma pakt hittestress en wateroverlast integraal aan. Gemeenten worden gestimuleerd lokale hitteplannen op te stellen en bij nieuwbouw te kiezen voor meer groen, schaduw en klimaatadaptief bouwen. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de effecten op de waterhuishouding: minder verharding en meer groen betekent ook betere infiltratie en minder afvoerpieken in het riool.
Warmteplannen
De gemeente Nieuwegein werkt al aan zo’n plan. “In zo’n plan staat bijvoorbeeld hoe we kwetsbare mensen kunnen bereiken voorafgaand of tijdens een hittegolf, bijvoorbeeld via welzijnsorganisaties, buurtpleinen of de bibliotheek”, zegt Anke Abbink, beleidsadviseur Gezondheid en Gezonde Leefomgeving bij de gemeente Nieuwegein.
Nieuwegein wil hittebestrijding en waterbeheer ook combineren met verduurzaming van woningen. “We proberen hitte bijvoorbeeld ook zoveel mogelijk mee te nemen in de warmteplannen voor de wijken”, aldus beleidsadviseur Laurens van Miltenburg bij de gemeente Nieuwegein. “Daarbij kijken we niet alleen naar hoe we woningen verwarmen, maar juist ook naar de toenemende behoefte aan koelte in de zomer.”
Het waterbeleid sluit aan bij het Bodem- en waterprogramma 2022-2027, waarin ‘water en bodem sturend’ het uitgangspunt is. Dit betekent dat ruimtelijke keuzes worden afgestemd op wat hydrologisch en bodemtechnisch haalbaar is. In de praktijk gaat het om maatregelen als:
- vergroten van infiltratiecapaciteit van de bodem;
- creëren van waterbergingsgebieden;
- herstellen van beken en waterlopen voor betere doorstroming;
- inrichten van groenblauwe structuren in stad en dorp.
De provincie wil daarnaast via stresstesten en risicodialogen beter in beeld krijgen waar wateroverlast en droogte de grootste risico’s vormen. Die kennis moet worden vertaald naar concrete inrichting van wijken, bedrijventerreinen en buitengebied.
Tegeltaxi
Ook inwoners kunnen bijdragen aan een klimaatbestendig watersysteem, zoals in Nieuwegein. “Zij kunnen gratis hun tuin vergroenen. En wie tegels uit de tuin haalt, kan gebruikmaken van de gratis tegeltaxi”, zegt Van Miltenburg. In de hele provincie worden vergelijkbare subsidieregelingen ingezet voor groene daken, regenwateropvang en schaduwvoorzieningen.
Daarnaast zet Utrecht in op bewustwordingscampagnes. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen de risico’s van hitte en wateroverlast onderschatten. Door informatie te delen over eenvoudige maatregelen, zoals het afkoppelen van regenpijpen of het aanleggen van wadi’s, wil de provincie de betrokkenheid vergroten.
Het uitvoeringsprogramma loopt tot 2028, maar past binnen de langetermijnambitie om Utrecht in 2050 volledig klimaatbestendig en waterveilig in te richten. Dat betekent dat water en bodem in alle ruimtelijke en bouwplannen leidend moeten zijn. Het beleid moet regelmatig worden herzien op basis van nieuwe klimaatscenario’s en ervaringen uit de praktijk.
