De provincie Noord-Holland wil in 2050 klimaatbestendig zijn. Onderzoek van kennisinstituut Deltares laat zien hoe een klimaatbestendig Noord-Holland eruit kan zien, en biedt de provincie twee toekomstscenario’s: ‘doorontwikkelen’ of ‘transformeren’.
In de eerste strategie wordt vastgehouden aan de bestaande ruimtelijke inrichting en wordt gefaciliteerd dat huidig landgebruik kan blijven bestaan. De tweede strategie richt zich op het aanpassen van landgebruiksfuncties aan de nieuwe weers-, water- en bodemcondities waar de provincie door klimaatverandering mee te maken zal krijgen. Met transformeren wordt ook bedoeld het doorbreken van vicieuze-cirkeleffecten, zoals verlaging van het grondwaterpeil in reactie op bodemdaling weer tot verdere bodemdaling leidt.
Met de twee scenario’s reikt Deltares de provincie twee potentiële oplossingsrichtingen aan, elk met zijn voor- en nadelen, en elk vergezeld van het advies zo spoedig mogelijk ruimte en financiële middelen te reserveren om een klimaatbestendig Noord-Holland mogelijk te maken.
Omgaan met wateroverlast
Zo schetst het rapport voor het mitigeren van wateroverlast in de oplossingsrichting ‘doorontwikkelen’ de keuze om de afvoercapaciteit van polders, boezems en kanalen te vergroten. Onder andere de gemalen van IJmuiden en Den Helder zijn belangrijke kranen om aan te draaien, en momenteel te klein voor een toekomst met droge voeten. Een consequentie van inzetten op gemaalcapaciteit is wel de afhankelijkheid van technologie die vatbaar is voor storingen en cybercrime.
Ook zou het vergroten van de pompcapaciteit ertoe leiden dat bedrijven, boeren en inwoners zelf minder maatregelen zullen treffen om de eigen kwetsbaarheid te verminderen, waardoor de schade extra groot zal zijn als het wél een keer misgaat.
In de oplossingsrichting ‘transformeren’ wordt daarom geschetst dat – náást extra pompcapaciteit – ook gekozen kan worden voor een flexibeler peil en het reserveren van ruimte in polders om water vast te houden. Hierdoor zouden minder grote uitbreidingen van gemalen nodig zijn, en zou verpompt kunnen worden op momenten met een overschot aan energie.
Voor het veiligstellen van voldoende zoetwatervoorraad dringt Deltares erop aan dat de provincie er, ongeacht het gekozen scenario, verstandig aan zou doen het IJsselmeerpeil (tijdelijk) op te zetten als extra waterbuffer. Bijvangst hiervan zou zijn dat er langer gespuid kan worden, waardoor minder pompcapaciteit en energie nodig is. In het scenario ‘transformeren’ zouden daarbovenop ook zoetwaterbuffers in polders kunnen worden gecreëerd.
Verzilting: tegengaan of accepteren
Een brede inwaartse strook langs de Noord-Hollandse kust zal in toenemende mate last gaan ondervinden van verzilting, door het schutten van Zeesluis IJmuiden maar ook het opwellen van zout grondwater door zeespiegelstijging. Hiervoor stelt Deltares de provincie de vraag: wil je ertegen blijven vechten, of ga je je aanpassen aan nieuwe, zoutere omstandigheden?
Als opties om verzilting te blijven tegengaan komen conventionele methoden als bellenschermen, schutbeperkingen en het doorspoelen van polders op tafel, maar ook ingrijpender maatregelen zoals het (ten dele) verplaatsen van de Amsterdamse haven. Plaats je die buitengaats, dan kan het aantal schutbewegingen van Zeesluis IJmuiden en daarmee de zoutinlaat naar het Noordzeekanaal sterk naar beneden.
Het accepteren van verzilting daarentegen zou betekenen dat nieuwe, ‘zouttolerante’ gebruiksfuncties voor landbouwgebieden moeten worden onderzocht, en dat oppervlakte- en grondwater bedoeld voor drinkwaterproductie onzilt of elders gewonnen zal moeten worden.
Ruimte voor overstroming reserveren
Zeespiegelstijging en eventuele peilverhoging van het IJsselmeer maken dat de Noord-Hollanders zich ook zullen moeten buigen over een toenemend overstromingsrisico. Met de oplossingsrichting ‘doorontwikkelen’ wordt geschetst wat de gevolgen zijn als de waterveiligheid op oude voet via dijkversterkingen wordt gegarandeerd.
Consequentie van die keuze zou zijn dat dijken steeds hoger en breder worden, met als gevolg een hoger restrisico doordat het water hoger komt te staan bij een eventuele dijkdoorbraak. Het blijvend verstevigen van de badkuipranden betekent bovendien dat daar ‘eigenlijk nu al ruimte voor gereserveerd moet worden’, aldus de onderzoekers. Kiezen voor dit scenario zou daarom betekenen: nu stoppen met bouwen in de directe omgeving van primaire en secundaire keringen en langs de kuststrook waar zandsuppleties plaatsvinden, en het uitbreiden van de reserveringszones voor zandwinning in de Noordzee.
In de oplossingsrichting ‘transformeren’ is de keuze voor primaire waterkeringen hetzelfde, omdat daar op zulke korte termijn geen goed alternatief voor is, maar wordt voor regionale keringen meer ingezet op schadebeperking. Dit houdt in: ruimte geven aan het water, de kwetsbaarheid van burgers en bedrijven verkleinen, het creëren van evacuatiemogelijkheden, en ook hier weer: ruimte voor dit alles reserveren.
\'Nu slimme keuzes maken\'
Deltares raadt de provincie aan om gebiedsgericht te werk te gaan, en samen met partners ‘adaptatiepaden’ te ontwikkelen die het mogelijk maken om keuzes tijdig bij te stellen.
Marjolijn Haasnoot, expert klimaatadaptatie bij Deltares en co-auteur van het rapport: “De kunst is om nú slimme keuzes te maken die bijdragen aan zowel het verminderen van klimaatverandering als het omgaan met de gevolgen ervan. Door mitigatie en adaptatie vanaf het begin samen te brengen, voorkom je dat oplossingen van vandaag problemen van morgen worden.”
Roos van Os, coördinator van team Klimaat bij de Provincie Noord-Holland: “De beperkte ruimte in de provincie Noord-Holland vraagt om scherpe keuzes. Met dit rapport hebben we inzicht gekregen in welke belangrijke keuzes er zijn en met welke low-regret maatregelen we kunnen beginnen.”
LEES OOK
H2O Actueel: ‘Meebewegen met zeespiegelstijging kan op veel verschillende manieren’
H2O Actueel: WRR-rapport: klimaatadaptatie is meer dan de juiste dijk op de juiste plek
LUISTER OOK
H2O podcast met Marjolijn Haasnoot: \'Om Nederland voor te bereiden op klimaatverandering is leiderschap nodig\'
