Uit onderzoek van Wageningen University & Research blijkt dat menselijk handelen de afgelopen 50 tot 200 jaar veel invloed heeft gehad op het getij in riviermondingen wereldwijd. Zo nam het verschil tussen hoog- en laagwater toe. ‘De menselijke ingrepen lijken meer invloed te hebben op de estuaria dan de zeespiegelstijging.’
Als onderdeel van zijn promotie dook onderzoeker Joris Beemster in de archieven en bestudeerde 25 brede riviermondingen in Europa, Noord-Amerika en Azië. “Door gebruik te maken van historische kaarten en nautische informatie konden we tot ver in het binnenland kijken naar de verschillen tussen hoog- en laagwater. Belangrijk voor mij was dat er gegevens waren over de waterstanden in de monding en op minimaal drie andere plekken in het estuarium. In de meeste gevallen hadden we veel meer datapunten, trouwens.”
Joris BeemsterBeemster noemt het opvallend dat veel grote veranderingen op ruime afstand van de kust plaatsvonden. “Ingrepen als het verdiepen van vaargeulen, het rechttrekken van rivierlopen en landaanwinning veranderen het estuarium. Zo krijgt het getij als het ware ruim kans. Dat leidt er toe dat in sommige systemen het verschil tussen hoog en laag water wel drie keer zo groot is geworden. De gevolgen daarvan zie je echt ver landinwaarts nog terug.”
Verschillen tussen de estuaria zijn er ook. “Natuurlijk hebben lokale omstandigheden veel invloed. Andere dingen zijn weer historisch bepaald. Je ziet in Europa bijvoorbeeld, denk aan Hamburg, dat grote havens ook verder van de zee liggen. Dat heb je in Azië en Noord-Amerika minder. Maar dat betekent dat er rond Hamburg over een afstand van bijna 100 kilometer de vaargeul is verdiept, met duidelijke gevolgen voor de waterstanden in een groot gebied.”
De werking van het getij in riviermondingen is belangrijk voor waterveiligheid, scheepvaart, ecologie en drinkwatervoorziening. “Hoe het getij functioneert heeft gevolgen voor de hoogte van de dijken, maar bijvoorbeeld ook voor de plekken waar drinkwater gewonnen kan worden. Het is dus belangrijk om goed inzichtelijk te hebben hoe het functioneert en welke factoren er invloed op hebben.”
En het gegeven dat menselijke ingrepen veel invloed hebben, biedt volgens Beemster ook kansen. “Als we het getij willen afremmen, kunnen we delen van estuaria natuurlijk inrichten en zo de gevolgen van zeespiegelstijging inperken. Er is dus handelingsperspectief en dat vind ik wel hoopvol.”
