Bij gemeenten langs de grote rivieren leeft ongemak en nervositeit over nieuwe binnendijkse gebieden die de rijksoverheid wil reserveren voor de opvang van water bij hoge afvoer in de Rijn in de toekomst. Dat blijkt uit een brief die is verstuurd door de Vereniging Nederlandse Riviergemeenten aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over Ruimte voor de Rivier 2.0.
Het ministerie onderzoekt in het kader van Ruimte voor de Rivier 2.0 hoeveel binnendijkse ruimte in de toekomst nodig is voor veilige hoogwaterafvoeren van de grote rivieren. Onderzoeksinstituut Deltares heeft samen met Haskoning, HKV, WSP, Wageningen University and Research, EcoShape, Sweco, Staatsbosbeheer, Boskalis, WSP, HKV, Van Oord, Justlandscape en Drift nieuwe kansrijke binnendijkse locaties op kaarten ingetekend langs de Waal, Merwede, Maas en IJssel. Het gaat om zoekgebieden op het grondgebied van onder meer de gemeenten Altena, Wijchen, Beuningen, Zutphen en Hattem.
De kaarten met mogelijke nieuwe ruimtelijke reserveringen zijn afgelopen maanden door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gedeeld met wethouders van riviergemeenten en met provincies. “De resultaten van onderzoeken zijn aan ons gepresenteerd met uiteenlopende rivierafvoeren en de benodigde ruimtelijke reserveringen voor extra wateropvang in uiteenlopende scenario’s”, bevestigt Nelly Kalfs, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Riviergemeenten en burgemeester van Lingewaard.
Bestuurlijke duiding
Hoewel Kalfs blij is dat de gemeenten zijn geïnformeerd door het ministerie, signaleert ze een probleem. “Meerdere gemeenten voelen ongemak dat er kaarten zijn gedeeld zonder bestuurlijke duiding. Zeker gezien het risico dat dit soort kaarten bij openbaarmaking een eigen leven kunnen gaan leiden en voor behoorlijke onrust kunnen zorgen bij inwoners en gemeenteraden.”
Kalfs zegt dat dit wethouders langs de grote rivieren in een lastig parket brengt. “Wethouders willen graag de kaarten met nieuwe ruimtelijke reserveringen met hun gemeenteraad delen en bedrijven en inwoners informeren. Dat kan nog niet, want de informatie heeft nog geen status; het zijn onderzoeksresultaten. Dat stelt onze wethouders voor een lastig dilemma, want nu kunnen ze achteraf het verwijt krijgen dat ze de gemeenteraad niet tijdig hebben geïnformeerd.” De afgelopen weken zijn verschillende gemeenteraden door rivierwethouders op de hoogte gebracht, maar zonder kaartjes mee te sturen met de stukken.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat legt de beoogde nieuwe reserveringsgebieden van Ruimte voor de Rivier 2.0 eind dit jaar vast in het Nationaal Waterprogramma. “Deze binnendijkse locaties zijn bedoeld om Nederland beter voor te bereiden op een toekomst met hogere waterafvoeren in onze rivieren”, zegt programmamanager Marieke Hofstra van Ruimte voor de Rivier 2.0. Het ministerie wil nu nog niet bekend maken om welke beoogde plekken het gaat. De komende tijd wordt op basis van klimaatmodellen en toekomstige dijkverhogingen in Duitsland bepaald hoeveel extra ruimte er nodig is voor waterberging bij een extreme afvoer van de Rijn. Daarna worden op basis van de zoekgebieden nadere begrenzingen vastgesteld van hoogwater-reserveringen.
Marieke Hofstra benadrukt dat beoogde reserveringsgebieden planologisch niet op slot worden gezet voor elke vorm van woningbouw of bedrijvigheid. “Het zijn reserveringen met het oog op 2050 en verder. We zullen verduidelijken wat er wel en niet mogelijk blijft in deze gebieden. Dit is ook een kwestie van slim investeren. Het is onverstandig om in zo’n gebied gebouwen neer te zetten die lange tijd moeten blijven staan, wanneer je weet dat je die ruimte in de toekomst nodig hebt voor het water.” Kapitaalintensieve investeringen als woonwijken en bedrijventerreinen zijn in elk geval niet toegestaan.
Flex-woningbouw
De voorzitter van de Vereniging Nederlandse Riviergemeenten zegt dat de vanuit Den Haag opgelegde nieuwe ruimtelijke reserveringen onvermijdelijk een grote impact hebben op gemeenten. “Veel gemeenten hebben vragen bij de begrenzingen van deze reserveringen. Er is helderheid nodig of bijvoorbeeld flex-woningbouw is toegestaan binnen een gereserveerd gebied. En welke investeringen wel of niet mogen. Gemeenten willen weten waar ze aan toe zijn.“
Voor wethouder Aad van Orden van Zevenaar is dit een groot punt van ergernis. Op het grondgebied van Zevenaar ligt al sinds 2003 een binnendijkse ruimtelijke rijksreservering van 2400 hectare voor hoogwater. “Wij stellen deze reservering niet ter discussie. Maar we willen wel helderheid voor de toekomst voor onze inwoners. Al bijna 25 jaar zitten de Rijnstrangen planologisch op slot, omdat het ministerie geen boter bij de vis doet over wat wel en niet is toegestaan aan economische ontwikkeling in dit gebied.”
Hij vindt ook dat het ministerie transparanter moet zijn over de nieuwe beoogde reserveringen. “Doe niet zo geheimzinnig en stiekem over het delen van kaartjes. Inwoners moeten vanaf het begin worden meegenomen in dit proces.”
