De beek de Ur heeft een nieuwe uitmonding in de Maas gekregen. Waar de beek in de gemeente Stein voorheen recht en vol obstakels de rivier instroomde, buigt zij nu in een lichte slinger naar het zuiden en eindigt in een natuurlijke monding. De herinrichting, uitgevoerd door Consortium Grensmaas in opdracht van Rijkswaterstaat, moet niet alleen vissen vrije doorgang bieden, maar ook de ecologische kwaliteit van de Maasoevers versterken.
Tot voor kort werd de Ur bij de monding belemmerd door een smalle bedding met een te groot hoogteverschil en meerdere drempels van beton en puin. Voor vissen die vanuit de Maas omhoog wilden zwemmen, zoals rivierdonderpad of rivierprik, was dat bijna onmogelijk.
Nu is dat beeld anders. De bodem is verdiept en geleidelijker gemaakt, hindernissen zijn verwijderd en de beek mondt uit in een ruime bocht. Die laatste scherpe bocht zorgt voor een krachtige uitstroom, een zogenoemde lokstroom. Zo moeten vissen makkelijker de ingang van de beek vinden en missen ze de afslag naar dit waardevolle paaigebied niet.
De nieuwe beekmonding is zo’n 300 meter lang, drie meter breed en maximaal een meter diep. Doordat de beek niet recht maar licht meanderend naar de Maas stroomt, ontstaat variatie in stroomsnelheden. Dat levert niet alleen rustige zones op waar vissen kunnen uitrusten, maar ook plekken waar waterplanten en macrofauna zich kunnen vestigen.
Het grind dat tijdens de werkzaamheden vrijkwam, is benut voor twee doelen. Een deel is gebruikt om de oude beekloop op te vullen. Dat stuk dient nu als onderhoudspad voor Waterschap Limburg, dat verantwoordelijk is voor het beheer van de Ur. Een ander deel van het grind is toegepast in de aanleg van een grindwaaiermonding. Dit type monding past bij het dynamische karakter van de Grensmaas en moet omstandigheden creëren voor soorten die gedijen in zuurstofrijk, snelstromend water over een grindbodem.
Verbinding met Natuurmonumenten-gebieden
Tijdens de uitvoering is het water van de Ur tijdelijk weggepompt en via een pijpleiding langs het werk geleid. Zo kon de aannemer ‘droog’ graven in de bedding. Op kwetsbare plekken, zoals de nieuwe monding en de duiker onder een fietspad, is extra oeverbescherming aangebracht met breuksteen. Daarmee wordt voorkomen dat de nieuwe oevers wegspoelen bij hoge waterstanden.
Naast de ecologische verbeteringen kan ook de recreant profiteren. Over de nieuwe monding is een voetgangersbrug geplaatst, die de natuurgebieden van Natuurmonumenten aan beide zijden van de Ur weer met elkaar verbindt. Volgens Consortium Grensmaas zal de brug binnenkort feestelijk worden geopend.
De herinrichting van de Ur is onderdeel van het Grensmaasproject, het grootschalige programma waarin waterveiligheid, natuurontwikkeling en grindwinning samen moeten komen. Door de rivier meer ruimte te geven en natuurlijke oevers aan te leggen, moet er een robuust riviersysteem ontstaan dat bestand is tegen hoogwater en tegelijkertijd rijk is aan natuurwaarden. De Ur voldoet nu bovendien aan de eisen van KRW. De richtlijn verplicht lidstaten ervoor te zorgen dat rivieren en beken geschikt zijn als leefgebied voor inheemse flora en fauna.
De komende tijd krijgt de natuur de kans zich aan te passen en de nieuwe structuren te koloniseren. Verwacht wordt dat de eerste vissen al snel de weg zullen vinden naar de vernieuwde beekmonding. Op langere termijn kan de Ur uitgroeien tot een belangrijk rust- en paaigebied binnen de Maasvallei.
