Het risico dat de Atlantische meridionale omkerende circulatie (AMOC) door klimaatverandering sterk afzwakt, neemt toe. Volgens nieuw onderzoek kan bij een gematigde CO2-uitstoot de AMOC rond 2060 al kantelen. Volgens het laatste IPCC rapport (2021) zal de AMOC deze eeuw verder verzwakken, maar een abrupte ineenstorting wordt in dat rapport niet voor 2100 verwacht.
We hebben een robuuste indicator ontwikkeld die het begin van een AMOC-omslag nauwkeurig voorspelt, schrijven de onderzoekers die zijn verbonden aan de Universiteit Utrecht. Op basis van gerichte klimaatmodelsimulaties die zijn uitgevoerd met het Community Earth System Model (CESM), concluderen de onderzoekers dat het kantelpunt bij 2,7 graden opwarming boven het pre-industriële niveau kan plaatsvinden.
In een scenario met hoge emissies, het worstcasescenario SSP5-8.5, is de kans groot dat er in deze eeuw een AMOC-omslag plaatsvindt. Die kans neemt af bij scenario\'s met lagere emissies, schrijven de onderzoekers.
De onderzoekers concludeerden in een vorig jaar gepubliceerde studie ook dat AMOC op weg is naar een kanteling, mogelijk al voor 2100. Ze onderzochten daarbij de processen van zoetwatertransport aan de zuidelijke grens van de Noord-Atlantische Oceaan, als alternatief voor eerdere studies met klimaatmodellen die de stabiliteit van AMOC niet goed zouden weergeven, zoals die van het IPCC.
In het nu gepubliceerde onderzoek zijn de onderzoekers stelliger dat het kantelpunt zich al voor 2100 voor kan doen.
AMOC is het belangrijkste oceaanstromingssysteem in de Atlantische Oceaan en maakt deel uit van het wereldwijde oceaancirculatiesysteem. Het systeem in de Atlantische Oceaan, dat warm water naar het noorden transporteert en koud, zouter water zuidwaarts terugvoert, wordt een cruciale rol toegedicht in het klimaatsysteem. De warme golfstroom is onderdeel van de AMOC en zorgt met een warmere oceaanstroming voor een relatief mild klimaat in Noordwest-Europa.
Volgens het KNMI is het systeem sinds het midden van de vorige eeuw al vertraagd als gevolg van klimaatverandering. Die vertraging zal volgens een dit jaar verschenen Britse studie in het wetenschappelijk tijdschrift Nature niet leiden tot volledige instorten van AMOC. Maar ook een sterk verzwakte AMOC wordt nog steeds als een ineenstorting beschouwd, gezien de vergaande gevolgen.
Als de circulatie kantelt en AMOC begint in te storten, duurt het meer dan 100 jaar voordat deze een aanzienlijk zwakkere toestand bereikt, stellen de Utrechtse onderzoekers. Tijdens die overgang zal het klimaat in Noordwest-Europa drastisch veranderen en zullen er naar verwachting koudere winters, minder regenval en zwaardere winterstormen optreden, verwachten ze. "Dit zal waarschijnlijk ernstige maatschappelijke gevolgen hebben."
In een in juni gepubliceerd onderzoek laten wetenschappers van Universiteit Utrecht en het KNMI meer precies zien hoe het Europese klimaat zou kunnen veranderen als de AMOC sterk verzwakt in een opwarmende wereld. Er werden twee emissiescenario’s doorgerekend: een gematigd scenario (RCP4.5) en een hoog scenario (RCP8.5), met een verwachte opwarming in 2100 van respectievelijk 2,7°C en 5°C ten opzichte van het einde van de 19e eeuw.
