De verbetering van de waterkwaliteit in Nederlandse zwemwateren is de afgelopen tien jaar gestagneerd. Op vrijwel alle officiële zwemlocaties komen te hoge concentraties chemische stoffen voor, ook als die locaties als veilig zijn beoordeeld. Dat blijkt uit onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).
Volgens Natuur & Milieu moet de overheid anders kijken naar zwemwater en meer doen om die chemische verontreiniging aan te pakken. "Je moet er als zwemmer op kunnen vertrouwen dat officieel veilig zwemwater ook gezond zwemwater is", zegt programmadirecteur Rob van Tilburg in een toelichting. "De overheid grijpt alleen in bij een teveel aan blauwalg en bacteriën, maar niet bij chemische vervuiling. Terwijl uit ons onderzoek blijkt dat die in bijna alle onderzochte zwemwateren voorkomt."
Voor het onderzoek zijn data van 205 officiële zwemlocaties en 57 andere populaire stedelijke zwemplekken geanalyseerd. Daaruit blijkt dat de ecologische kwaliteit nergens in Nederland op orde is en dat in vrijwel alle onderzochte wateren chemische normoverschrijdingen voorkomen.
Bij sommige stoffen liggen de concentraties op 90 procent van de locaties boven de norm. Tien jaar geleden voldeed nog 22 procent van de wateren aan de chemische waterkwaliteitsnormen. De meeste normoverschrijdingen (18) werden geteld in de Jagersplas in Zaanstad, de minste (2) in het Engelermeer in ‘s-Hertogenbosch en de Boschmolenplas in Maasgouw.
Blauwalg
De meest voorkomende probleemstoffen zijn PFOS (behorend tot de PFAS-familie), vlamvertragers, kwik, bestrijdingsmiddelen en stoffen die vrijkomen bij verbranding. Ze komen via lozingen van de industrie, het verkeer, de scheepvaart, de landbouw en het afvalwater in het oppervlaktewater terecht. Soms gaat het om stoffen die al jaren verboden zijn, maar zo slecht afbreken dat ze nog steeds gemeten worden.
De officiële beoordeling van het zwemwater in Nederland – zoals te zien op zwemwater.nl – is vooral gericht op acute gezondheidsrisico’s door blauwalg en poepbacteriën als E. coli, stelt Natuur & Milieu. "Die informatie is belangrijk, maar geeft een te beperkt beeld van de gezondheid van water."
Volksgezondheid
De organisatie pleit ervoor om ook de chemische vervuiling van het water door industriële stoffen en bestrijdingsmiddelen structureel te meten, zodat bij normoverschrijding gericht maatregelen genomen kunnen worden om de gezondheid van mens en milieu te beschermen.
"Verschillende stoffen zijn in verband gebracht met effecten op de volksgezondheid, waaronder effecten op het zenuwstelsel en immuunsysteem, hormoonverstoring en kanker. Wat betreft aquatische effecten kan langdurige blootstelling leiden tot effecten op de groei, ontwikkeling en voortplanting van waterorganismen en daarmee bijdragen aan verstoring van aquatische ecosystemen."
Verder dringt Natuur & Milieu aan op strengere vergunningverlening en betere controle op lozingen, alsmede op een verbod op de productie en toepassing van onder andere PFAS.
