Rijkswaterstaat staat aan de vooravond van een groot slotakkoord in de Kaderrichtlijn Water (KRW). In ruim 40 uiterwaarden van de grote rivieren komen nevengeulen en natuurvriendelijke oevers. Marjolijn van de Zandschulp van Rijkswaterstaat geeft in de H2O-podcast ‘De Toekomst van ons water’ een toelichting op de plannen.
Een nevengeul aanleggen klinkt simpeler dan het is, benadrukt Van de Zandschulp, in haar rol als coördinerend hoofdingenieur-directeur Natuur en Waterkwaliteit bij Rijkswaterstaat. “Een nevengeul aanleggen is een gecompliceerde operatie.”
De KRW-plannen voor verbetering van de riviernatuur langs de IJssel, Waal, Nederrijn en Lek hebben flink wat vertraging opgelopen. Pas dit najaar kunnen veel planstudies worden ingediend voor het benodigde vergunningentraject. Er wordt alles op alles gezet om de uitvoering te voltooien voor de Europese deadline op 22 december 2027.
Van de Zandschulp legt uit waarom de voorbereiding voor de KRW-projecten langs de rivieren zoveel tijd vragen. “Planvorming in ons land is een ingewikkelde klus. Dat komt omdat we voortdurend afwegingen maken tussen verschillende belangen, zoals tussen waterveiligheid, natuur en scheepvaart. Dit moeten we zorgvuldig doen. Bij die zorgvuldigheid hoort ook het gesprek met de omgeving, dus we zetten meer in om omgevingsmanagement. Daarbij komen ook de uitdagingen als de grondverwerving en de stikstofproblematiek. De stapeling ervan maakt dat het veel tijd kost.”
Gemiddeld gaat het om 5 jaar voorbereidingstijd voor een project, terwijl de prognoses waren dat het in 3 jaar mogelijk zou zijn.
‘Ik maak me wel grote zorgen over de aanvoer van voldoende water in onze delta in de toekomst’
Nevengeulen
Voor verbetering van de ecologische waterkwaliteit worden langs de IJssel 10 meestromende nevengeulen aangelegd en langs de Waal 6. De huidige nevengeulen kampen met twee problemen: ze slibben dicht en ze liggen snel droog zodra de waterpeilen in de rivieren dalen. Van de Zandschulp heeft er vertrouwen in dat de nieuwe nevengeulen beter functioneren.
“Nevengeulen dienen meerdere doelen. Maar voor KRW heeft het een ecologische doelstelling als luwteplek voor paaiende vissen en voor organismen op rivierhout. Het is een kraamkamer en biotoop voor riviernatuur. We zien dat rivierpeilen vaker veranderen als gevolg van klimaatverandering. Dus we krijgen vaker laagwater in het voorjaar en zomer. Daar houden we rekening mee in de ontwerpen voor de nevengeulen. Een ander effect van een nevengeul is aanzanding in de rivier. Dat willen we ook voorkomen, zodat de scheepvaart voldoende doorgang houdt in de vaargeul. Het is telkens balanceren hoe we voldoende water in een meestromende nevengeul krijgen, want ik maak me wel grote zorgen over de aanvoer van voldoende water in onze delta in de toekomst.”
Mede door de langere looptijd van de KRW-plannen zijn ook de kosten flink opgelopen. In 2024 bracht een onderzoeksbureau in opdracht van Rijkswaterstaat aan het licht dat een budgetoverschrijding dreigde van 420 tot 500 miljoen, bijna het dubbele van het landelijk beschikbaar KRW-budget van 700 miljoen euro. Daarvan was voor riviernatuur 270 miljoen euro begroot.
‘We zitten in een eindsprint. Het blijft spannend of we 2027 gaan redden’
Inmiddels is er op de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een bedrag van 168 miljoen extra beschikbaar om de KRW-projecten op tijd af te krijgen. “Zo kunnen we de versnelling mogelijk maken. We zitten in een eindsprint. Het blijft spannend of we 2027 gaan redden. Mijn inschatting is dat we ontzettend veel op tijd kunnen realiseren, maar het is te vroeg om te zeggen of we alles binnen de deadline halen.”
De Vereniging van Waterbouwers heeft aangegeven dat de Omgevingswet een obstakel vormt bij een voortvarende aanpak van grote ingrepen in de waterbouw. Is de omgevingswet meer een last dan een lust voor KRW-projecten?
“De Omgevingswet gaat ons wel degelijk helpen en geeft meer samenhang in de regels. We hebben wat tijd nodig gehad om te verkennen wat de juridische procedure moet zijn om bijvoorbeeld een planstudie uit te voeren.”
Wat opvalt is dat u aan Brussel vooral moet verantwoorden hoeveel kilometer nevengeul en natuurvriendelijke oever u hebt gerealiseerd, maar niet of die maatregelen ook daadwerkelijk gunstig bijdragen aan verbetering van de natuur.
“Het is een inderdaad een spreadsheet-achtige metrische rapportage-methode. Het is aan ons als Rijkswaterstaat om te laten zien wat de gunstige effecten zijn voor de waterkwaliteit. In onze rapportages laten we nadrukkelijk zien waarvoor we dit doen en hoe we de ecologie in onze wateren verbeteren. Zo geven we inhoudelijke kleuring aan spreadsheets voor schoon en gezond water.”
Beluister het volledige gesprek van Marjolijn van de Zandschulp met rivierjournalist Wim Eikelboom in de H2O-podcast De Toekomst van Ons Water:
