Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân hebben ingestemd met plannen voor de inrichting van het beekdal Koningsdiep (Alddjip). Het gaat om de boven- en middenloop, waar 350 hectare nieuwe natuur wordt ontwikkeld, de waterkwaliteit wordt verbeterd en de beek meer ruimte krijgt. Met het inrichtingsprogramma en een uitvoeringsplan ligt er een routekaart om natuur- en waterdoelen in samenhang te realiseren. Bij groen licht van het algemeen bestuur van het waterschap, gaan de plannen ter inzage.
Provincie Fryslân draagt bijna 14 miljoen euro bij aan het inrichtingsprogramma. Wetterskip Fryslân wil voor de totale inrichting ruim 9 miljoen euro beschikbaar stellen; het algemeen bestuur neemt daarover op 18 november een besluit. De instemming van Gedeputeerde Staten en het dagelijks bestuur van het waterschap markeert een belangrijke mijlpaal in de gebiedsontwikkeling.
“Met dit ontwikkelingsprogramma zetten we een belangrijke stap voor natuur en water in Friesland, met oog voor de landbouw. Het plan voor de ontwikkeling van 140 hectare voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is ontwikkeld met betrokken partijen en grondeigenaren. Samen werken we aan een beekdal dat klaar is voor de toekomst”, aldus gedeputeerde Matthijs de Vries (Provincie Fryslân).
Het inrichtingsprogramma richt zich op drie samenhangende doelen: via het Natuurnetwerk Nederland (NNN) wordt 350 hectare nieuwe natuur in het beekdal ingericht; voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) wordt de waterkwaliteit verbeterd door het terugbrengen van meanders en de aanleg van twee vispassages; en volgens het programma Waterbeheer 21e eeuw (WB21) wordt het beekdal klimaatbestendig gemaakt door water beter vast te houden, te bergen en vertraagd af te voeren.
“Door samenwerking kunnen we niet alleen nieuwe natuur creëren, maar ook veel waterberging in het beekdal realiseren en onze doelen voor de \'Europese Kaderrichtlijn Water\' behalen”, zegt Gerben de Boer, dagelijks bestuurslid van Wetterskip Fryslân. “Bij extreme neerslag wordt de waterafvoer vanuit het beekdal naar het Friese Bozem, het stelsel van meren, kanalen en waterlopen, tot wel 45 procent verminderd. Dit helpt wateroverlast elders in Friesland te voorkomen.”
Wandelpad en drie beleefpunten
Daarnaast zijn er kleinschalige recreatieve maatregelen voorzien, zoals een wandelpad en drie beleefpunten. De combinatie van natuur- en wateropgaven moet leiden tot een robuuster watersysteem voor het gebied én de Friese boezem. Omdat nog niet alle gronden beschikbaar zijn, verloopt de uitvoering gefaseerd. De eerste werkzaamheden worden voorbereid in de bovenloop tussen Bakkeveen en de Mounleane, bij Wijnjewoude en Ureterp. Voor dit deel - ruim 200 hectare - is een uitvoeringsplan voor de komende jaren opgesteld. Aansluitend volgen de overige circa 150 hectare binnen het beekdal.
Wanneer het waterschapsbestuur op 18 november instemt, liggen het inrichtingsprogramma en uitvoeringsplan van 1 december 2025 tot en met 12 januari 2026 ter inzage in het provinciehuis en bij het hoofdkantoor van Wetterskip Fryslân in Leeuwarden. De stukken zijn dan ook digitaal beschikbaar via de projectpagina. Tijdens de inzageperiode worden inloopbijeenkomsten in het gebied georganiseerd. Na verwerking van de reacties stellen Gedeputeerde Staten - met instemming van Wetterskip Fryslân - in het voorjaar van 2026 de definitieve plannen vast. De uitvoering is voorzien voor de periode 2026–2030.
Het Koningsdiep is ook bekend als Keningsdjip, Boarn of Alddjip. In de jaren zestig is de loop van de beek rechtgetrokken en is het omliggende gebied ingericht voor landbouw. Met de gebiedsontwikkeling wordt het water weer meer ruimte gegeven en wordt gewerkt aan biodiversiteit en een klimaatbestendig beekdal. Eerder uitgevoerde modules en metingen - waaronder een grondwatermeetnet dat sinds 2019 in het dal ligt - leveren kennis op voor de inrichting en monitoring van effecten.
Met de nu voorliggende plannen koppelen provincie en waterschap natuurontwikkeling, waterkwaliteit en waterveiligheid aan elkaar. De beoogde afname van piekafvoer richting de Friese boezem bij extreme neerslag en de herstelmaatregelen in de beek moeten het systeem toekomstbestendig maken. Volgende stap: de formele inspraak en, na vaststelling in 2026, uitvoering in het veld.
