Het kraanwater van ruim een derde van de Nederlandse bevolking bevat volgens Greenpeace meer PFAS dan de gezondheidskundige advieswaarde van het RIVM. Vooral in het westen van Nederland liggen de gemeten concentraties relatief hoog. Drinkwaterbedrijf PWN herkent de cijfers, maar benadrukt dat zijn drinkwater aan de wettelijke eisen voldoet en veilig kan worden gedronken.
Greenpeace analyseerde meetgegevens van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven en koppelde die aan gemeenten en postcodes. Volgens de milieuorganisatie wordt de advieswaarde van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in delen van Noord-Holland en Zuid-Holland het sterkst overschreden.
Rond Zaandam en IJmuiden gaat het volgens Greenpeace om meer dan drie keer de RIVM-advieswaarde. Rond Alkmaar en Den Helder ligt de gemeten hoeveelheid ongeveer tweeënhalf keer boven deze waarde en in Amsterdam ruim twee keer. Ook in onder meer Haarlem, Haarlemmermeer, Den Haag, Zoetermeer, Leiden, Rotterdam, Westland en Dordrecht liggen concentraties volgens de analyse boven de advieswaarde.
Greenpeace heeft de gegevens verwerkt in een postcodechecker waarmee inwoners de metingen in hun omgeving kunnen bekijken.
'Cijfers zijn niet nieuw'
PWN herkent de door Greenpeace gepresenteerde meetresultaten. Volgens een woordvoerder van het drinkwaterbedrijf zijn de cijfers echter al langer bekend. “De uitkomsten van het onderzoek zijn voor PWN en in de buitenwereld al jaren bekend. Greenpeace heeft gebruikgemaakt van meetgegevens die drinkwaterbedrijven, waaronder PWN, zelf al jaren openbaar maken en ook door het RIVM zijn gebruikt. Het enige verschil is dat ze nu op een kaart staan.”
Dat neemt volgens PWN niet weg dat de uitkomsten reden zijn om de uitstoot van PFAS verder terug te dringen. “Wij herkennen daarom het beeld dat in delen van Noord-Holland hogere PFAS-concentraties worden gemeten dan in veel andere regio's van Nederland. Het onderstreept voor ons simpelweg het belang van een stevige aanpak van PFAS bij de bron. PFAS horen niet thuis in het milieu en ook niet in bronnen voor drinkwater.”
Oppervlaktewater als bron
Dat de concentraties in het verzorgingsgebied van PWN relatief hoog zijn, hangt volgens PWN vooral samen met de gebruikte drinkwaterbronnen. Een belangrijk deel van het drinkwater wordt gemaakt uit oppervlaktewater uit het IJsselmeer en rivierwater uit de Lek. Oppervlaktewater bevat volgens PWN over het algemeen meer PFAS dan diep grondwater.
Daarnaast speelt in de kustregio depositie vanuit zee een rol, het zogenoemde ‘sea spray’. Daardoor kunnen PFAS-concentraties in het water dat in de duinen wordt gezuiverd nog iets hoger zijn. Ook de inrichting van bestaande zuiveringen speelt mee. Die zijn volgens PWN oorspronkelijk gebouwd om andere verontreinigingen, zoals gewas bestrijdingsmiddelen en medicijnresten, te verwijderen en niet specifiek PFAS.
Advieswaarde is geen wettelijke norm
PWN benadrukt dat de gezondheidskundige advieswaarde van het RIVM niet hetzelfde is als de wettelijke norm voor drinkwater. “Het drinkwater van PWN voldoet aan alle wettelijke eisen voor PFAS in drinkwater. De door het RIVM afgeleide richtwaarde is een gezondheidskundig advies en geen wettelijke norm.”
Volgens PWN moet de RIVM-waarde worden gezien tegen de achtergrond van de totale blootstelling aan PFAS. “De achtergrond hierbij is dat totale bloostelling aan PFAS, met name via voedsel, te hoog is in Nederland. Drinkwater draagt hier in veel mindere mate aan bij.”
Het RIVM adviseert om de bijdrage van drinkwater aan de totale blootstelling verder te verminderen. PWN wijst er daarbij op dat het RIVM kraanwater nog altijd geschikt acht om te drinken. “Voor inwoners is er daarom geen aanleiding om minder kraanwater te drinken of over te stappen op alternatieven.”
Extra zuivering in Heemskerk
PWN investeert ondertussen in aanvullende zuivering. In Andijk wordt actieve koolfiltratie toegepast en is de capaciteit daarvan uitgebreid. In Heemskerk gebruikt het drinkwaterbedrijf omgekeerde osmose, waarbij water door membranen wordt geperst. Daarmee kan PFAS zeer effectief worden verwijderd.
De capaciteit in Heemskerk wordt verder uitgebreid. Het project daarvoor begon in 2021 en moet vanaf volgend jaar water gaan produceren. PWN verwacht dat daardoor de PFAS-concentraties in een groter deel van het voorzieningsgebied zullen dalen.
Meer zuiveren heeft volgens het bedrijf echter ook nadelen. Extra zuiveringsstappen vragen investeringen, ruimte, grondstoffen, water en energie. “Hoewel er technisch dus veel kan, zijn de randvoorwaarden absoluut niet zo dat er op korte termijn zo maar veel meer PFAS het uit water gehaald kan worden.”
Nog geen daling in bronnen
PWN ziet vooralsnog geen daling van de PFAS-concentraties in zijn bronnen. “Nee. Dat zien we nog niet en daar zijn we niet blij mee. Er is namelijk al jaren aandacht voor dit probleem.”
Daarmee komen Greenpeace en PWN ondanks hun verschillende benadering uiteindelijk bij dezelfde oplossingsrichting uit: PFAS moet vooral bij de bron worden aangepakt. Greenpeace pleit voor een verbod op PFAS. Ook PWN ziet een breder Europees verbod en het terugdringen van lozingen als noodzakelijk om de concentraties op langere termijn te verlagen.
Tot die tijd blijft aanvullende zuivering nodig. PWN: “In de tussentijd investeren wij, helaas op kosten van de drinkwaterconsument, in aanvullende zuiveringstechnieken om PFAS in drinkwater verder te verminderen. Uiteindelijk is toch het enige, echte duurzame uitgangspunt; pak het probleem aan bij de bron.”
