Voor de tweede keer in twee jaar tijd strandt Rijkswaterstaat met de aanvraag voor een vergunning voor een rivierbos langs de IJssel. De vergunning voor een nieuw ooibos in Fortmond langs de IJssel (gemeente Olst-Wijhe) is met succes aangevochten door bewoners van het gebied. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vindt dat Rijkswaterstaat de vergunningaanvraag onvoldoende heeft onderbouwd.
Volgens ILT wijkt Rijkswaterstaat af van het eigen Rivierkundig Beoordelingskader. Dat is alleen mogelijk met een gedegen motivatie. In de ogen van ILT ontbreekt die gedegen motivatie in de vergunningaanvraag. Daarom is de vergunning ongedaan gemaakt.
Het gaat om de legalisering van 14,2 hectare zachthout ooibos in de uiterwaarden van Fortmond, tussen Olst en Wijhe. Dit bos is spontaan gegroeid naast een aangelegde nevengeul voor Ruimte voor de Rivier. Rijkswaterstaat wil het legaliseren met een vergunning. Die vergunning kent een lange voorgeschiedenis van 10 jaar.
Het begon met het verwijderen van bomen en struikgewas elders langs de grote rivieren in het kader van Stroomlijn. Dat was een kapoperatie om de vrije doorstroming bij hoogwater in de uiterwaarden van de Waal, IJssel en Nederrijn te bevorderen. Om de natuurschade van Stroomlijn te compenseren, kreeg Rijkswaterstaat van het toenmalige ministerie van Landbouw en Natuurbeheer de plicht opgelegd om elders nieuw rivierbos aan te leggen. Gezocht is naar een plek waar ooibos geen of zo min mogelijk problemen oplevert met de vrije doorstroming tijdens hoogwater.
Uiteindelijk vond Rijkswaterstaat die plek in Fortmond langs de IJssel het meest geschikt, met als kanttekening dat er geen draagvlak voor ooibos was bij de plaatselijke bevolking. Toch zette Rijkswaterstaat door.
Compensatiebos
Een spontaan gegroeid ooibos in Fortmond is aangewezen als compensatiebos. Het ligt in de luwte van de stroombaan van de rivier. Tegelijk leidt het bos bovenstrooms tot een lichte waterstandsverhoging als de IJssel buiten de oevers treedt, erkent Rijkswaterstaat. Het gaat volgens berekeningen van Rijkswaterstaat om 3 tot 4 millimeter. Rijkswaterstaat vindt dat ‘aanvaardbaar is in het kader van een brede belangenafweging’. Daarmee wordt de afweging bedoeld tussen hoogwaterveiligheid, schade, hinder en de wettelijke verplichting tot natuurcompensatie.
De norm die het Rivierkundig Beoordelingskader toestaat is een waterstandsverhoging van 1 millimeter. Op grond daarvan hebben bewoners van de gemeente Olst-Wijhe de vergunning met succes aangevochten. Een van hen is de restauranteigenaar van ’t Veerhuys in Olst. Dat restaurant ligt buitendijks op de veerstoep van Olst.
Penibele situatie
Bij hoogwater in de IJssel moet restauranteigenaar Robert Verheij regelmatig zandzakken aanbrengen om te voorkomen dat zijn restaurant onderloopt. Verheij denkt dat de waterstanden bij zijn restaurant 8,8 millimeter hoger worden als stroomafwaarts een ooibos staat. Hij spreekt over een ‘penibele situatie voor zijn bedrijfsvoering’. Daarom maakte hij bezwaar tegen de vergunning voor het ooibos. Met succes.
Een groep bewoners van Fortmond maakte ook bezwaar tegen het ooibos vanwege de aantasting van het openlijk landschappelijk karakter van deze uiterwaarden. Volgens de bewoners van Fortmond is door Rijkswaterstaat ooit beloofd om geen nieuw bos toe te staan. Fortmond loopt nu een verhoogd risico bij hoogwater en dat noemt de buitendijkse buurtschap “sociaal-maatschappelijk onwenselijk en vanuit veiligheid onverantwoord”.
Een woordvoerder van Rijkswaterstaat Oost-Nederland laat weten zich te beraden op de uitspraak van de Inspectie Leefomgeving en Transport. In 2024 moest Rijkswaterstaat de vergunningprocedure voor het ooibos overdoen, omdat niet was voldaan aan de eisen van de omgevingswet. De nieuwe aanvraag is nu afgewezen op grond van de bezwaarschriften van omwonenden en restaurant ’t Veerhuys.
Het is voor de tweede keer in korte tijd dat Rijkswaterstaat onderuitgaat met een vergunning voor een ingreep in het rivierengebied. In juni zette ILT een streep door de vergunning voor aanleg van een hoge drempel in de Grensmaas. Ook in dat geval kreeg Rijkswaterstaat te horen dat de vergunningaanvraag onvoldoende onderbouwd was en in strijd handelde met eigen beleidsafspraken.
