Door een explosie op het terrein van de melkpoederfabriek van FrieslandCampina in Borculo (Gelderland) kwam op 4 juli koningswater, een agressieve vloeistof, terecht in de rivier de Berkel. Als gevolg van het incident onderzoekt Waterschap Rijn en IJssel de water- en waterbodemkwaliteit van de Berkel. Op basis van eerste metingen lijkt de waterkwaliteit van de Berkel niet te zijn beïnvloed door het incident.
Tijdens het lossen van een vrachtwagen op het fabrieksterrein kwamen zoutzuur (HCl) en salpeterzuur (HNO₃) onbedoeld met elkaar in contact. Deze stoffen worden in de fabriek gebruikt voor het reinigen van installaties. Een daaropvolgende chemische reactie veroorzaakte een oranje gaswolk en explosie, waarbij koningswater vrijkwam. Dit kwam voor een deel terecht in de naast de fabriek gelegen Berkel.
Hoewel strikt genomen eigenlijk pas gesproken kan worden van koningswater (aqua regia) wanneer zoutzuur en salpeterzuur in een molaire verhouding van 3 op 1 vermengd worden, was het in elk geval een mengsel van deze twee zuren, dat in de Berkel terechtkwam. Koningswater heeft zijn naam te danken aan een dermate lage zuurgraad (pH van bijna 0) dat het in staat is om zelfs edelmetalen zoals goud op te lossen.
Onderzoek naar water en waterbodem
Samen met FrieslandCampina, de gemeente Berkelland en de provincie Gelderland onderzoekt het waterschap wat de gevolgen zijn voor de water- en waterbodemkwaliteit. Uit monsters die het waterschap op meerdere plekken in en rond de Berkel nam blijkt dat er tot nu toe ‘geen gevaarlijke hoeveelheden stoffen’ zijn gevonden. ‘De algemene waterkwaliteit van de hele Berkel is voldoende’, schrijft het waterschap op zijn website. Over de waterbodemkwaliteit wordt nog niet geschreven.
Bij het terrein van FrieslandCampina wordt het onderzoek nog voortgezet. Daarom zijn de oevers daar afgezet met hekken en is de doorgang over het water versperd. Wandelen, zwemmen, kanoën en suppen zijn daar niet toegestaan.
In de rest van de Berkel mag dit wel, schrijft het waterschap, ‘zolang je uit de buurt blijft van het afgesloten terrein bij FrieslandCampina’. Wel is zwemmen op eigen risico, omdat de Berkel officieel geen zwemwater is.
Beleidskader
Wanneer als gevolg van een ongeval of onregelmatigheid een onvoorziene, niet-gereguleerde verontreiniging van oppervlaktewater plaatsvindt, heet dat een onvoorziene lozing. Om te voorkomen dat onvoorziene lozingen plaatsvinden, moeten bedrijven voor het opslaan, overslaan, verwerken en transporteren van stoffen veiligheidsmaatregelen treffen die tot de zogeheten ‘Stand der Veiligheidstechniek’ kunnen worden gerekend. Hieronder vallen bijvoorbeeld ook maatregelen rondom het verladen van vrachtwagens, schepen en spoorketelwagons.
Door een lozing van zuren (of basen) kan de zuurgraad van ontvangend oppervlaktewater (tijdelijk) worden verstoord, met eventuele toxische gevolgen voor het daarin aanwezige aquatisch leven. Door een bufferende werking van het ontvangend waterlichaam kunnen dergelijke effecten echter ook weer worden gedempt.
Hoe het incident precies heeft kunnen gebeuren, wordt nog onderzocht.
