Om een rivierdelta voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering, is het cruciaal om eerst de causale verbanden tussen alle biofysische en sociaaleconomische stressoren van die delta in kaart te brengen. Dat dringende advies aan beleidsmakers geven onderzoekers van Deltares, Universiteit Utrecht, Oxford University, Wageningen University, TU Delft, University of Southampton en University of East Anglia in een studie die maandag in Nature Climate Change is gepubliceerd. Gualbert Oude Essink, hydrogeoloog bij Deltares en universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht, vertelt namens het team.
Het devies om een holistische systeembenadering te gebruiken bij klimaatadaptatiestrategieën heeft in Nederland al vaker geklonken. Is die boodschap voor deltagebieden in andere werelddelen nieuw?
Oude Essink: “Het is nog hard nodig om die boodschap verder te verspreiden, ja. Wat we met het artikel beogen is waterbeheerders in de grotere rivierdelta’s in de rest van de wereld te assisteren, door ook hen bewust te maken van de noodzaak voor een systeembenadering. Een holistische aanpak is daar namelijk nog veel urgenter dan hier. Voor ons was de laatste grote watersnoodramp in 1953, maar in Bangladesh komt \'1953\' elk jaar voor, en regelmatig zijn daar watersnoodrampen op een 10 tot 100 keer zo grote schaal. In de Mekongdelta in Vietnam vindt zandwinning uit rivieren op vele malen grotere schaal plaats dan wij hier kennen, met alle gevolgen voor sedimenttekort en rivierbederosie van dien. En in Egypte brengt de Nijl haast geen water meer naar de Middellandse Zee, en is het weinige rivierwater dat beschikbaar is van zeer slechte kwaliteit.”
“De problemen die wij in Nederland kennen, spelen in andere grote delta’s vaak op grotere schaal en met grotere impact voor de mensen die daar wonen. Klimaatverandering vormt daar, veel meer dan hier, een directe existentiële bedreiging. In Nederland kunnen we een paar meter zeespiegelstijging wel aan, als we daar ruimte voor creëren en snel genoeg handelen. Maar als grootschalige grondwaterwinning in de Mekongdelta tot zoveel bodemdaling blijft leiden als nu het geval is, en als de zeespiegel zal stijgen volgens de huidige prognoses, dan is er over 50 tot 75 jaar geen Mekongdelta meer. Daarbij vergeleken zijn onze problemen ‘vervelend’.”
Kunt u illustreren waarom een systeembenadering soms makkelijker gezegd dan gedaan is?
Oude Essink: “Om de Mekongdelta als voorbeeld aan te houden: de Vietnamese overheid heeft de delta de laatste 25 jaar succesvol ontwikkeld tot economisch welvarender gebied. Daarbij was waterzekerheid door middel van grondwaterwinning cruciaal. Daarmee doorgaan lijkt dan aanlokkelijk omdat dat op korte termijn tot meer welvaart leidt. In de Mekongdelta hebben we gemerkt dat het door die hardnekkige gedachte zo’n 10 jaar duurde voordat het besef van oorzaak-gevolg eindelijk landde bij de autoriteiten.”
“We zijn eens met een delegatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bij de Vietnamese waterautoriteiten geweest, en volgens het ministerie viel het kwartje op het moment dat wij met wetenschappelijke onderbouwing de causale verbanden op een rijtje konden zetten tussen ‘grondwaterwinning geeft bodemdaling – betekent overstroming – betekent op termijn geen delta meer’.”
Gaan de \'decisionmakers\' tot wie jullie je richten het artikel vinden, lezen, er zelfstandig de juiste conclusies uit trekken en ernaar handelen? Wat moet er gebeuren om te zorgen dat jullie kennis ook daadwerkelijk jullie doelgroep bereikt?
Oude Essink: “We verspreiden vanuit Deltares niet alleen maar rapporten en artikelen; we organiseren ook bijeenkomsten, hackathons en co-creatiesessies met stakeholders, in binnen- en buitenland. Deltares is in het leven geroepen juist om ervoor te zorgen dat kennis daadwerkelijk landt en toegepast kan worden in beleid, beheer en praktijk. Zo vergroten we de kans dat nieuwe inzichten echt bijdragen aan duurzame oplossingen.”
“Dat doen we ook in internationaal verband. Zo nemen we met Deltares deel aan het International Panel on Deltas, Coastal Areas and Islands, een samenwerkingsverband voor kennisuitwisseling. En voor het Vietnamees ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen en Milieu hebben we bijvoorbeeld een serious game ontwikkeld om causale verbanden tussen problemen in rivierdelta’s te simuleren en te laten zien welke voordelen adaptatiemaatregelen kunnen opleveren.”
In jullie artikel schrijven jullie dat ‘het essentieel is om internationale initiatieven en maatschappelijke beweging na te streven, maar dat de slagingskans en het tempo van implementatie groter is op kleinere schaal’. Wat bedoelen jullie daar precies mee?
Oude Essink: “Om draagvlak te creëren moeten mensen in praktijk kunnen zien en voelen dat iets goed werkt. Als je adaptatiemaatregelen eerst demonstreert op kleine schaal, en kleine schaal kan dan bijvoorbeeld zijn een aantal boerenbedrijven of het werkgebied van één waterschap of één drinkwaterbedrijf, dan kan dat helpen voor het slagen van de opschaling waar het je eigenlijk om te doen is.”
“Zo’n pilot kan om van alles gaan: zuiniger omgaan met water, water opslaan in de ondergrond, brak grondwater ontzilten, afvalwater hergebruiken, zoutresistente of droogtebestendige gewassen telen – alles wat maar kan helpen om een delta robuuster te maken en haar toekomst voor mens en natuur veilig te stellen.”
LEES OOK
H2O Actueel: \'Nieuwe klimaatrealiteit: adaptatie in delta\'s en kustgebieden moet versneld en opgeschaald\'
LUISTER OOK
H2O Podcast: Marjolijn Haasnoot: \'Om Nederland voor te bereiden op klimaatverandering is leiderschap nodig\'
