Nu de waterstand van de Maas steeds wispelturiger wordt, is de immissietoets voor lozingen van afvalwater aan herziening toe. Dat concludeert onderzoeks- en adviesbureau HKV Lijn in Water in een onderzoeksrapport dat is opgesteld in opdracht van RIWA-Maas, de vereniging van zes drinkwaterbedrijven die water uit de Maas winnen.
Om te toetsen of een lozing van afvalwater op een specifieke locatie in de Maas toelaatbaar is, moeten aanvragers van vergunningen bij Rijkswaterstaat of het waterschap een zogeheten immissietoets aanleveren. Deze toets hanteert een worstcasescenario dat ‘beoogt te garanderen dat de kans nihil is dat beoordeelde lozingen tot problemen leiden’.
In dit scenario wordt de maximale concentratie van een stof getoetst bij de netto lage rivierafvoer die 90 procent van de tijd wordt overschreden, de zogeheten P90-waarde. De hierachter liggende gedachte is dat wanneer bij deze afvoer kan worden voldaan aan de lokaal geldende oppervlaktewaternormen, dat daar in situaties met hogere afvoerdebieten zeker aan zal worden voldaan.
De P90-waarde wordt berekend op basis van historische afvoergegevens over de laatste 10 jaar. Doordat de P90 sterk fluctueert, is het moment van aanvragen van een vergunning bepalend voor hoe streng een vergunning uitvalt. “Als bedrijven op het juiste moment hun vergunning aanvragen, kan deze significant positiever uitvallen”, aldus het onderzoeksrapport.
Klimaatgevoelig
De afgelopen jaren laat de Maas sterk wisselende waterstanden zien. De P90-waarde vertoont daardoor grote interjaarlijkse schommelingen. “De methodiek is instabiel door gebruik van korte reeksen”, concluderen de onderzoekers. “De P90-methodiek is gevoelig voor toeval en rekenkeuzes. De resultaten laten zien dat de P90-waarde klimaatgevoelig is, en op termijn waarschijnlijk daalt (5 tot 10 m3/s, oftewel 10 tot 20 procent). Dit maakt het noodzakelijk om de P90-waarden periodiek te actualiseren, zodat deze passend blijven bij de afvoercondities in het heersende klimaat.”
HKV Lijn in Water doet de aanbeveling om de systematiek van de immissietoets aan te passen en de P90-waarde te baseren op 30-jarige in plaats van 10-jarige tijdreeksen. Ook is er de wens om de berekeningswijze van de P90 explicieter vast te leggen in het Handboek Immissietoets.
Onwenselijk
RIWA-Maas directeur Maarten van der Ploeg concludeert uit het HKV-onderzoek \'dat de methode die Nederland gebruikt om rivierwater tegen lozingen te beschermen in de praktijk niet toereikend is\'. Zijn toelichting luidt: “De methode gaat ervan uit dat een lozing 90 procent van het jaar aan de milieukwaliteitseisen voor oppervlaktewater voldoet; tijdens lage rivierafvoeren – gedurende 10 procent van het jaar – hoeft dit dus niet.”
“In de praktijk blijkt echter dat tijdens droge zomers deze lage afvoeren gedurende veel langere perioden optreden. Lozingen kunnen zo een grotere en langduriger negatieve invloed op de waterkwaliteit hebben dan in de vergunning is voorzien. Vanuit het perspectief van de drinkwaterbedrijven is dat absoluut onwenselijk.”
Daarom roepen de zes Nederlandse en Belgische drinkwaterbedrijven langs de Maas op tot herziening van de P90-methodiek, en een gedegen aanscherping van de methode ten aanzien van schadelijke stoffen.
Duitse 4 von 5 Regelung
De drinkwaterbedrijven langs de Rijn zeggen minder last te hebben van de P90-methodiek, omdat waterpeilen in de Rijn minder schommelen.
In Duitsland wordt bij de verlening van lozingsvergunningen niet gewerkt met de P90-methodiek, en wordt op de naleving van lozingsnormen toegezien met de zogeheten 4 von 5 Regelung. Deze 4-uit-5-regel is een bepaling in de Duitse waterwetgeving, die stelt dat een meetwaarde aan lozingsnormen voldoet als het in ten minste vier van de laatste vijf officiële metingen geen overschrijding was, en geen enkele individuele waarde de norm met meer dan 100 procent overschrijdt. Deze regel is bedoeld om extreme uitschieters uit te sluiten en een zekere tolerantie toe te staan bij het naleven van grenswaarden.
