Dertien natuur- en milieuorganisaties waarschuwen dat Nederland zijn natuurlijke veerkracht kwijt raakt. Terwijl de politiek debatteert over de Klimaat- en Energieverkenning (KEV), presenteren zij het manifest “Natuur en klimaat zijn geen bijzaak, maar noodzaak”. Daarin staan tien direct uitvoerbare maatregelen die het land volgens hen weer toekomstbestendig moeten maken. De centrale boodschap: zonder gezonde natuur geen leefbaar Nederland.
Het manifest schetst een somber huidig natuurbeeld. Extreem weer zorgt voor overstromingen en droogte, vervuiling tast rivieren, sloten en kustwateren aan, en de waterkwaliteit blijft structureel achter bij Europese normen. De oorzaak ligt volgens het manifest in een mix van PFAS, bestrijdingsmiddelen, meststoffen en industriële lozingen, die niet alleen de natuur maar ook voedselproductie en drinkwatervoorziening bedreigen.
Meer nodig dan symptoombestrijding
De oplossing vergt volgens de organisaties meer dan symptoombestrijding. Ze pleiten onder andere voor structureel natuurherstel in beeksystemen en uiterwaarden, een strengere aanpak van vervuilers en investeringen in zuiverings- en bufferingscapaciteit. Daarin moet het Rijk zijn rol pakken bij het uitvoeren van de Europese Kaderrichtlijn Water.
Volgens Ewout van Galen, woordvoerder van Stichting De Noordzee en voorzitter van de Groene11 - het samenwerkingsverband van organisaties achter het manifest -, ligt er nu een duidelijke taak voor de overheid om het natuurbeleid echt robuust en toekomstbestendig te maken. “De nieuwe Europese Natuurherstelverordening biedt daarvoor een belangrijk kader, zowel voor zoet als zout water. We moeten het bestaande areaal aan natuur beter beschermen en versterken.” Hij benadrukt dat dit geen wens is, maar een dringende oproep. “Het Nationale Natuurherstelplan moet met stevig beleid worden ingevuld. Natuur verdient een centrale plek, niet als bijzaak, maar als noodzaak.”
Ewout van Galen
De ondertekenaars - waaronder Greenpeace, Natuurmonumenten, IVN Natuureducatie, Stichting De Noordzee en het Wereld Natuur Fonds - benadrukken dat klimaatbeleid niet los kan worden gezien van waterbeheer. Droogte, verzilting en wateroverlast zijn immers directe gevolgen van klimaatverandering. Natuur speelt daarbij een sleutelrol: gezonde ecosystemen bufferen water, verminderen hittestress en beschermen tegen overstromingen.
Stilstand is achteruitgang
“Water is leven”, zegt Van Galen. “Zonder water bestaat er geen natuur, geen voedsel en geen samenleving.” Hij wijst erop dat zowel zoet als zout water cruciaal is voor het leven op aarde. “Zoet water is onmisbaar voor drinkwater, landbouw en natuur, terwijl het zoute water van onze zeeën enorme betekenis heeft voor het wereldwijde ecosysteem. De oceanen produceren zuurstof, slaan CO₂ op en helpen het klimaat te reguleren.”
De boodschap aan politiek Den Haag is scherp: stilstand is achteruitgang. Volgens de KEV haalt Nederland met het huidige beleid zijn klimaatdoelen niet. Door keuzes uit te stellen verzwakt de natuur verder en worden toekomstige herstelkosten alleen maar hoger. De organisaties berekenden dat de maatschappelijke baten van natuurherstel en energiebesparing “vele malen groter zijn dan de kosten”.
Naast de waterparagraaf bevat het manifest voorstellen om:
- de industrie te verduurzamen en Nederland uiterlijk in 2040 klimaatneutraal te maken;
- fossiele subsidies af te schaffen en grote vervuilers te laten betalen;
- de stikstofuitstoot met 50% te reduceren in 2030;
- en een duurzaam voedselsysteem op te bouwen waarin boeren en vissers met de natuur werken in plaats van ertegen.
Hoopvol perspectief
De timing van het manifest is bewust gekozen: vlak voor de verkiezingscampagne. De dertien organisaties roepen partijen en kandidaten op om natuur en klimaat tot een kernonderwerp te maken in hun programma’s.
“Wij denken dat het echt tijd is voor ander beleid”, zegt Van Galen. “We staan op een kantelpunt, want het gaat niet goed met onze natuur en het klimaat. De balans raakt steeds verder zoek.” Volgens hem biedt deze periode - met verkiezingen op komst - een uitgelezen kans om de problemen te verdiepen en ze stevig op de agenda te zetten. “Dit is hét moment om natuur en klimaat aan de basis te leggen van partijprogramma’s en toekomstig beleid.”
En daarmee ziet Van Galen een hoopvol perspectief. “Er is een positief verhaal mogelijk. Als we ons richten op groene energie en sterke natuur, kunnen we samen bouwen aan een land dat gezond en leefbaar blijft. Maar we moeten niet langer uitstellen - dat is precies de toon van het manifest: een oproep aan politiek én samenleving om nu in beweging te komen.”
