Provincies krijgen een regierol bij het verondiepen van diepe plassen met licht vervuilde bagger en grond. Dat laat demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen van Infrastructuur en Waterstaat weten in een brief aan de Tweede Kamer.
6 jaar geleden ontstond er landelijk onrust over het storten van baggerspecie en andere grond in diepe plassen in het land. Aanleiding waren reportages van tv-onderzoeksprogramma Zembla waarin werd aangetoond dat vervuilde buitenlands bagger in Nederlandse zandwinplassen langs de rivieren verdween. Ook stelde Zembla stort van granuliet aan de kaak, het restproduct van geïmporteerde stenen uit Noorwegen die worden gebroken bij aankomst in Nederland.
Schikking 17 miljoen
De onthullingen van Zembla waren kritisch over de handelwijze van het bedrijf Graniet Import Benelux BV. Daarop begon het bedrijf rechtszaken tegen Zembla en deskundigen die zich beschuldigend hadden uitgelaten in de uitzendingen. Graniet Import Benelux – eigendom van Bontrup – stelde ook de Nederlandse staat aansprakelijk voor geleden (reputatie)schade als gevolg van het handelen in het granulietdossier.
Het ministerie wilde het niet tot een rechtszaak laten komen en trof in 2023 met de granulietproducent een minnelijke schikking voor een bedrag van 17 miljoen euro, zo meldt demissionair staatssecretaris Aartsen nu pas aan de Tweede Kamer. Met dit bedrag is het juridisch geschil afgekocht door de Staat.
Zembla is in oktober van dit jaar door Hoge Raad vrijgepleit. Alle publicaties zijn door de Hoge Raad als rechtmatig beoordeeld. Alle kosten van deze juridisch procedure zijn betaald met geld van de publieke omroep.
Opslag bagger
De afgelopen jaren zijn in Nederland honderd voormalige diepe zandwinplassen grotendeels gedempt met een dubbel doel: opslag van bagger en grond die niet elders toepasbaar is vanwege lichte vervuiling. Plus het verbeteren van natuurwaarden. Nadat de tv-onthullingen politieke en maatschappelijke onrust teweegbrachten, kondigde de toenmalige minister van Infrastructuur en Waterstaat aan dat het beleid voor verondieping van plassen tegen het licht gehouden zou worden.
Sindsdien hebben vijf onderzoeksbureaus in opdracht van het ministerie een rapport opgeleverd met uiteenlopende invalshoeken. ‘Bouwen aan vertrouwen’ verscheen in 2022 met voorstellen voor herijking van het beleid voor diepe plassen. Een participatieonderzoek bracht aan het licht dat er veel wantrouwen is onder bewoners over wat er precies in voormalige zandwinplassen verdwijnt en hoe schadelijk dat is voor mens en natuur.
Ook liet de minister uitzoeken hoeveel buitenlandse bagger in Nederlandse zandwinplassen verdwijnt. Gemiddeld komt 7 procent van het toegepaste materiaal uit België en Duitsland. Het gaat om plassen in de Nederlandse grensregio. De meeste diepe zandwinplassen worden gevuld met licht vervuilde grond en baggerspecie dat vrijkomt bij het uitdiepen van vaarwegen en nevengeulen langs rivieren. Op dit moment doen zo’n veertig zandwinplassen dienst als stortplek voor baggerspecie en grond. Er is geen transparant overzicht van grondstromen richting de diepe plassen.
Ecologische kwaliteit
Een ander onderzoek betreft het ontwikkelen van een beoordelingskader om te toetsen wat de ecologische kwaliteit is van een diepe plas. Volgens de regels van de Kaderrichtlijn Water (KRW) mag de ecologische waterkwaliteit niet achteruitgaan bij het gedeeltelijk volstorten van een plas met bagger.
De onderzoekers stellen vast dat het lastig is om tot een uniform landelijke beoordeling te komen, omdat de ecologie van diepe plassen onderling sterk verschilt. De minister kondigt aan dat hij nader laat onderzoeken of het mogelijk is hoe hij de doelstelling van KRW in overeenstemming kan brengen met de wens tot verondiepen van plassen om ecologie te verbeteren.
Regierol
Twynstra Gudde stelt in een adviesrapport dat de provincies het beste een regierol kunnen krijgen in vergunningen en milieueffectrapportages voor het verondiepen van plassen. Er zijn nog tientallen oude zandwinplassen die op de nominatie staan als stortplek voor licht vervuilde grond en bagger, in combinatie met natuurontwikkeling.
Provincies zijn bevoegd gezag bij ontgrondingen (zand- en grindwinningen). Daarom zou volgens demissionair staatssecretaris Aartsen ‘een coördinerende regierol voor de provincie kunnen passen bij de zorgplicht die hoort bij het verlenen van de ontgrondingsvergunning’.
Een sterkere regierol van provincies zou ook kunnen helpen om een beter evenwicht te ontwikkelen tussen het regionale aanbod van grond en bagger en het aantal verondiepingen binnen een regio. De regierol van de provincie zou de communicatie met bezorgde burgers moeten verbeteren. De provincies hebben laten weten dat ze hiervoor open staan.
Eerder dit jaar nam de Gelderse gedeputeerde Ans Mol (BBB) al een voorschot op het nieuwe beleid. Zij kwam met het voorstel om een waarborgfonds in het leven te roepen bij verondiepingen, om eventuele schadelijke gevolgen af te dekken.
