Het gebruik van staalslakken - een restproduct uit de staalindustrie - is voorlopig verboden op risicovolle locaties. Demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen van Milieu maakte het besluit bekend na druk vanuit de Tweede Kamer en toenemende zorgen over gezondheids- en milieueffecten. Uit onderzoek blijkt dat het materiaal schadelijke stoffen kan lekken, met mogelijk ernstige gevolgen voor bodem, water en volksgezondheid.
Een jaar lang mag het materiaal niet meer worden toegepast op plekken waar direct contact mogelijk is, zoals speelterreinen, wandel- en fietspaden. Ook mag het niet gebruikt worden in dikke lagen van meer dan een halve meter, bijvoorbeeld bij de aanleg van wegen. Voor andere toepassingen op land geldt voortaan een vergunningsplicht. Aartsen benadrukt dat veiligheid de hoogste prioriteit heeft: “Rapporten en signalen uit de praktijk wijzen op gezondheidsrisico’s voor mensen en dieren op plekken waar staalslakken worden gebruikt.”
De maatregel komt niet uit het niets. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) waarschuwde al eerder dat het materiaal, ondanks certificering en toepassing volgens de regels, schade veroorzaakt aan het milieu. Ook de Algemene Rekenkamer trok aan de bel. Uit journalistiek onderzoek van Nieuws & Co en Nieuwsuur bleek bovendien dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat meermaals milieurisico’s verzweeg en Tata Steel hielp bij de afzet van het materiaal.
Staalslakken ontstaan bij de productie van staal en worden op grote schaal toegepast in onder meer wegenbouw, oeververdediging en dijken. De overheid stimuleert hergebruik van industrieel restmateriaal vanuit het principe van een circulaire economie. Maar waar het materiaal technisch gezien voordelen biedt, levert het in bepaalde omstandigheden risico’s op.
Kettingreactie
Bij contact met regen- of grondwater kunnen uit de staalslakken zware metalen en zouten vrijkomen, zoals vanadium, strontium en arseen. De pH van het uitspoelwater kan oplopen tot waarden van 12 of hoger. In dat sterk basische milieu kunnen andere metalen in de bodem, die normaal gesproken stabiel zijn, alsnog vrijkomen. Dit kan leiden tot kettingreacties van verontreiniging.
In gebieden met veel regenval of een hoge grondwaterstand, zoals polders en plassen, kunnen deze effecten langdurig aanhouden. Vooral op locaties met een lange verblijftijd van oppervlaktewater vormt dit een risico. Het gebruik van staalslakken op deze plekken is al verboden, maar het tijdelijk bredere verbod onderstreept de ernst van de situatie.
Het RIVM werkt inmiddels aan een herziening van het Bouwstoffenbesluit. In samenwerking met experts wordt gezocht naar een nieuw kader waarin materiaalgebruik, lokale omstandigheden en milieueffecten beter in balans zijn. Aartsen wil het tijdelijke verbod gebruiken om nader onderzoek te doen naar de risico’s en mogelijke alternatieve toepassingen van staalslakken.
LEES OOK
H2O Actueel: Staalslakken onder de loep: zorgen om grond- en oppervlaktewaterkwaliteit
