Een dam in de Beringstraat, de circa 80 kilometer brede zeestraat die Alaska en Rusland van elkaar scheidt, zou de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) mogelijk kunnen stabiliseren. Dat blijkt uit vorige week gepubliceerd onderzoek van promovendus Jelle Soons en hoogleraar dynamische oceanografie Henk Dijkstra van de Universiteit Utrecht.
Aanleiding voor het onderzoek zijn de groeiende zorgen over het verzwakken van de AMOC, die warm en zout zeewater vanuit de tropen naar het noorden transporteert. Het afzwakken of stilvallen van deze transportband kan wereldwijd ingrijpende gevolgen hebben. West-Europa bijvoorbeeld zou te maken kunnen krijgen met strenge winters en extreem droge zomers, en de Atlantische Oceaan zou kunnen rekenen op een extra 50 tot 100 cm zeespiegelstijging.
Twee weken geleden liet een nieuwe studie nog zien dat het kantelpunt waarbij stilvallen van de AMOC onomkeerbaar wordt, mogelijk al halverwege deze eeuw bereikt wordt. Klimaatwetenschappers waarschuwen dan ook dat het stilvallen van de AMOC “koste wat kost” moet worden voorkomen.
De AMOC was sterker toen Alaska en Rusland tijdens het Plioceen (circa vijf tot twee miljoen jaar geleden) nog aan elkaar verbonden waren en de Beringstraat nog niet bestond. Dit bracht Soons en Dijkstra op het idee om te onderzoeken welk effect een dam in de Beringstraat op de AMOC zou hebben. Dit zou gaan om een driedelige dam, bestaande uit een deel tussen het Russische vasteland en het eiland Big Diomede (38 km), vervolgens een deel naar het eiland Little Diomede (4 km) en een deel tussen Little Diomede en Alaska (38 km).
Op basis van deze lengten en een gemiddelde diepte van 50 meter, zou het bouwen van zo’n dam in technische zin mogelijk moeten zijn, schrijven de onderzoekers, daarbij refererend aan een eerder gerealiseerde dam van vergelijkbare lengte en diepte (de 33 km lange en maximaal 54 diepe dam die in Zuid-Korea de Saemangeum-delta afsluit).
De Beringstraat | Beeld Wikimedia Commons
Proof of concept
Op basis van modelleringen lijken er scenario’s te zijn waarin een dergelijke dam de AMOC inderdaad zou versterken. In sommige scenario’s zorgt een afgesloten Beringstraat er zelfs bij toenemende hoeveelheden CO2 in de atmosfeer voor dat de AMOC stabiel blijft. In andere scenario’s wordt de stroming echter juist kwetsbaarder door een dam. Het gaat om een ‘proof-of-conceptstudie’, zegt Soons. “Dat betekent dat we hebben laten zien dat er scenario’s zijn waarin een dam zou werken. Hoe realistisch die scenario’s zijn, weten we nog niet.”
Ook laten de modelleringen zien dat de dam het stabiliserende effect alleen sorteert mits de zeestraat gesloten wordt wanneer de AMOC nog voldoende op sterkte is. Gebeurt het afsluiten te laat, wanneer de AMOC al significant verzwakt is, dan kan een dam juist averechts effect hebben.
Noodgreep
Ook is het de vraag hoe uitvoerbaar het concept van een dam op deze plek in praktisch opzicht is. Het zou een logistiek complexe operatie worden, want de Beringstraat ligt in een afgelegen gebied met weinig infrastructuur. “De locatie is een enorme uitdaging; er lopen geen wegen naartoe”, aldus Soons.
Ook is de zeestraat een belangrijke migratieroute voor zeezoogdieren. Afsluiting met een dam zou hun leefgebied ingrijpend veranderen. "Maar als je puur een afweging moet maken tussen dat of een instortende AMOC, dan denk ik dat je de minste ecologische schade hebt bij een afgesloten Beringstraat", aldus Soons vorig jaar in Trouw.
Alles bijeengenomen beschouwt Soons de optie van een dam als noodgreep. “Het is een beetje als een maagverkleining. Beter is om af te vallen, maar als dat niet lukt, kies je misschien wel voor een ingreep.”
Poetin-Trump-tunnel
Ook in geopolitieke zin is de Beringstraat een gecompliceerde bouwplaats. Enerzijds omdat de presidentiële vulpennen aan beide zijden eerder getrokken lijken te worden voor een handtekening onder initiatieven die klimaatverandering versnellen, dan voor initiatieven die dit beogen te vertragen. Anderzijds omdat Rusland en de VS hun oog al op deze zeestraat hebben laten vallen, met heel andere intenties dan het op sterkte houden van de AMOC. Al jaren leeft van tijd tot tijd het plan op om een brug of tunnel op deze plek te bouwen; naar het schijnt zou tsaar Nicolaas II dit in 1906 al hebben gewild.
Eind 2025 stelde een gezant van het Kremlin voor om een ‘Poetin-Trump’-spoorwegtunnel onder de Beringstraat te bouwen, als opvolger van de plannen voor de ‘Kennedy-Chroesjtsjov World Peace Bridge’ die er volgens het Kremlin al tijdens de Koude Oorlog waren. Het doel: “een symbool van eenheid” vormen, en het faciliteren van een “gezamenlijke verkenning” van grondstoffenvoorraden. De bouw van de tunnel zou volgens het Kremlin meer dan 65 miljard dollar kosten, maar Elon Musks tunnelbouwbedrijf The Boring Company kon dat vast reduceren tot minder dan 8 miljard, twitterde Kirill Dmitriev, ceo van het Russische staatsinvesteringsfonds RDIF. Trump zou het voorstel “interessant” genoemd hebben.
