De pilot Meerlaagsveiligheid Eiland van Dordrecht, het project Boer in Natuur in Uden en het initiatief Bodem voor de buurt in Amsterdam-Noord zijn genomineerd voor de verkiezing van Het Zonnetje op het Deltacongres, dat 13 november wordt gehouden in Breda.
Het Zonnetje is de jaarlijkse prijs die tijdens het Deltacongres wordt uitgereikt aan \'een inspirerend initiatief dat de wateropgave en ruimtelijke opgaven succesvol weet te combineren\'. Het gaat bij de verkiezing om relevantie, innovatie, impact, samenwerking en inspirerende voorbeelden. De bezoekers van het congres kiezen de winnaar tijdens het evenement.
Vorig jaar ging de prijs naar \'Elke druppel de grond in\' van Waterschap Rijn en IJssel en honderden grondeigenaren in de Achterhoek, die samen werken aan innovatieve maatregelen om water langer vast te houden, droogte te bestrijden en de bodem te verbeteren.
Dit jaar is het thema ‘Leven met water in de praktijk’. De drie genomineerde projecten geven op uiteenlopende wijze invulling aan het thema.
Dordrecht
Het project Meerlaagsveiligheid – Dordrecht richt zich op het vergroten van de waterveiligheid van het Eiland van Dordrecht. De stad Dordrecht, kwetsbaar als het water stijgt, ligt op het eiland dat omsloten wordt door Beneden Merwede, Nieuwe Merwede, Hollands Diep, Dordtsche Kil en de Oude Maas.
“Waterveiligheid is voor ons meerlaagsveiligheid”, vertelt Ellen Kelder, opgavemanager Groenblauwe Stad, in een video over het project, dat erop gericht is om de waterbestendigheid van de buitendijkse gebieden te vergroten. Het uiteindelijke doel is een ‘zelfredzaam eiland’, waarbij inwoners, infrastructuur en vitale functies voorbereid zijn op een overstroming.
In de video wordt ingezoomd op De Staart, een buitendijks gelegen deel van het Eiland van Dordrecht, dat hoger ligt dan de rest van Dordrecht en bij een grote overstroming zal fungeren als droge schuilplaats voor bewoners van andere delen van de stad.
Wijkbewoonster Anja van Wezenbeek schetst de impact van die functie van toevluchtsoord voor de wijk. “Wat heel leuk is dat we ineens op de radar staan van de gemeente, omdat we belangrijk zijn in geval van overstroming. In het verleden hebben we vaak het gevoel gehad dat we er voor de gemeente er maar een beetje bijhingen, dat we in het verdomhoekje zaten. Nu besteedt de gemeente aandacht aan ons, daar zijn we hartstikke blij mee.”
Regeneratieve landbouw
Het project Boer in Natuur – Uden is een boerderij gericht op natuurinclusieve, regeneratieve landbouw gelegen in natuurgebied de Maashorst, Noord-Brabant. Doel van het project: ontwikkelen van een gevarieerd en duurzaam voedsellandschap van 22 tot 25 hectare, waarin onder andere noten, bessen, fruit, graan, groente, zuivel, eieren en vlees worden geproduceerd met zo min mogelijk gebruik van kunstmest.
“We laten zien dat voedselproductie en werken aan biodiversiteit prima samengaan”, vertelt Wilco de Zeeuw in de video: “Ik ben in 2017 hier begonnen met het idee om in de praktijk uit te proberen of de combinatie tussen dierhouderij en voedselbossen werkt. Het klimaat wordt grilliger, dus het wordt belangrijk om daar resistentie tegen op te bouwen.”
Hij schetst de wisselwerking tussen bomen en schimmels en de impact die dat heeft op de bodem en gewassen. “Wij hebben sensoren in de grond zitten die laten zien wat er gebeurt met het vocht in een bomenrij, naast de bomenrij en op grotere afstand en dat geeft best wel mooie effecten. Door onze ontwikkeling naar een natuurinclusieve vorm van landbouw zagen we dit jaar eigenlijk voor het eerst een duidelijk effect met de droogtes die dit voorjaar toch best wel heftig waren, dat de grasgroei weliswaar stopte, maar dat het grasland groen bleef.”
Het is niet of voedsel of natuur, zegt De Zeeuw. “Het gaat heel mooi samen, dus we moeten gaan onderzoeken wat wel werkt. En dat proberen we hier uit en ik hoop dat heel veel boeren dat gaan doen.”
Tuindorp Oostzaan
Het project ‘Bodem voor de buurt – Amsterdam Noord’ richt zich op het verbeteren en benutten van de bodemkwaliteit in stedelijke wijken van Amsterdam-Noord. Daarbij gaat het om klimaatadaptatie, groenbeheer, circulariteit en burgerparticipatie.
In Tuindorp Oostzaan, een van de eerste tuindorpen van Amsterdam, wordt met een integrale aanpak geprobeerd de bodemproblemen aan te pakken en de leefomgeving van de karakteristieke wijk toekomstbestendig te maken. In het stadsdeel, dat 2 meter onder zeeniveau ligt en kampt met een inzakkende kleilaag, gaat de openbare ruimte en leefomgeving achteruit, vertelt Yassmine el Ksaihi, stadsdeelbestuurder Amsterdam-Noord in de video. “Dat zien we terug in woningen die verzakken. Denk aan schimmel. Maar denk ook aan barsten in woningen.”
Een van de oorzaken is het grondwater. Dat is hier echt onacceptabel hoog, zegt Bart Aptroot, architect. Het groen in de wijk wortelt daardoor slecht, maar het betekent ook dat water woningen kan binnendringen als het hard regent. Maar ook: stoeptegels liggen scheef, wat ten koste gaat van de toegankelijkheid, een belangrijk thema in een wijk met veel kwetsbare ouderen.
Gewone oplossingen werken in deze wijk eigenlijk niet, zegt Aptroot. “We moeten allereerst gaan leren denken vanuit de relatie tussen de ondergrond en de bovengrond. In het samenspel tussen grondwater en het oppervlaktewater. Het tweede belangrijke aspect is dat we moeten leren nadenken over de koppeling tussen de fysieke opgaven in deze wijk en de sociale opgaven die deze wijk heeft.”
Het gaat erom, zegt hij, dat \'wij niet een oplossing maken voor de wijk, maar met de wijk\'. Dat gebeurt met inbreng van het innovatieve organisatiemodel Zoöp. Dit houdt in dat niet-menselijk leven, waaronder bodemorganismen en planten, een adviserende ‘stem’ krijgen in besluitvorming. “Je gaat werken met de belangen van al het leven. Dit geldt voor mensen en voor niet-mensen”, schetst Aptroot. ”Het idee dat we moeten werken in een scheiding heeft geleid tot de problemen waar we nu in zitten.”
El Ksaihi: ”Bewoners die je normaliter niet aan tafel hebt krijg je nu wel aan tafel. Daardoor konden ze heel goed begrijpen waarom we iets wel doen en iets ook niet doen. En ook om weerstand in die zin ook tegen te gaan helpt het enorm als je dus die bewoners hebt die ook het verhaal mee gaan vertellen. Dat maakt het ook juist zo uniek dat je samen van onderop met elkaar iets moois kan neerzetten voor de toekomst.”
