De evaluatie van de Nitraatrichtlijn in Brussel gaat voor Nederland ongunstig uitpakken. De Europese Commissie heeft structurele zorgen over de waterkwaliteit in Nederland. Het ontbreken van duidelijke, verplichte maatregelen op nationaal niveau wordt door de Europese Commissie als knelpunt gezien.
Dat blijkt uit een rapportage van de Kamerleden Wim Meulenkamp (VVD), Harm Holman (NSC) en Eline Vedder (CDA). Het drietal is door de landbouwcommissie van de Tweede Kamer aangesteld als rapporteurs over de ontwikkelingen rondom de Nitraatrichtlijn in de Europese Unie. De richtlijn wordt momenteel in Brussel door de Europese Commissie geëvalueerd. Naar verwachting wordt de evaluatie begin 2026 gepresenteerd, schrijven de rapporteurs. Die leidt al dan niet tot herziening van de Nitraatrichtlijn.
De richtlijn is specifiek gericht op het verminderen van verontreiniging van grond- en oppervlaktewater door nitraten uit de landbouw en daarom een belangrijk instrument om de waterkwaliteitsdoelen te halen. Bij de evaluatie kijkt de Europese Commissie onder andere naar de samenhang tussen de Nitraatrichtlijn en andere Europese wetgeving zoals de Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
Geen harde toezeggingen
En op dat vlak staat Nederland er niet goed op in Brussel. Een tussenevaluatie van de Kaderrichtlijn Water uit 2024 liet al zien dat het oppervlaktewater in Nederland bijna nergens aan de Europese kwaliteitseisen voldoet. “De Commissie stelt enerzijds vast dat de situatie niet is verbeterd sinds 2016 en in sommige gevallen zelfs verslechterd, terwijl Nederland anderzijds geen harde toezeggingen doet om de doelen te halen”, schrijven de rapporteurs.
Ze concluderen dat door jarenlange vrijblijvendheid en het niet nakomen van toezeggingen de positie van Nederland in Brussel is verzwakt. "De Europese Commissie lijkt de bal nu dan ook bij Nederland te leggen om met maatregelen te komen zodat hierin (voor wat betreft de verbetering van de waterkwaliteit) stappen worden gezet", schrijven de rapporteurs, die het \'van cruciaal belang\' vinden om nu zichtbaar te maken dat Nederland bereid is te leveren op doelen rondom waterkwaliteit en duurzaamheid.
Geen nieuw derogatie
De getoonde vrijblijvendheid breekt Nederland op in het debat over de Nitraatrichtlijn. Het verhogen van de 170 kg-mestnorm lijkt niet aan de orde, daar waar het demissionaire kabinet Schoof op inzet. Een nieuwe derogatie, die eind dit jaar afloopt, zit er dus ‘hoogstwaarschijnlijk’ niet in, concluderen de rapporteurs.
“De vertegenwoordiger benadrukte dat de Europese Commissie lange tijd flexibel is geweest voor Nederland met het verstrekken van een derogatie. Echter heeft dit volgens de Europese Commissie vier jaar lang tot onvoldoende resultaten geleid als het gaat om de verbetering van waterkwaliteit en het voldoen aan milieunormen.”
Denemarken
Uit de gesprekken is duidelijk geworden dat Nederland en Ierland de enige landen zijn in de Europese Unie die problemen hebben met de Nitraatrichtlijn. "Er zijn maar weinig lidstaten waar de Nitraatrichtlijn publiek debat oproept", schrijven de rapporteurs.
In Brussel kregen ze de suggestie om Denemarken als voorbeeld te nemen. “Dit land heeft afstand genomen van de derogatie en heeft concrete verbeteringen in de waterkwaliteit gerealiseerd, waarmee ze vertrouwen van de Europese Commissie heeft weten te winnen.”
De Europese Commissie waardeert de Deense aanpak vanwege de voorspelbaarheid en meetbaarheid van de ingezette koers, schrijven de rapporteurs. “Dat maakt het eenvoudiger om te beoordelen of een lidstaat daadwerkelijk aan de doelen van de Nitraatrichtlijn voldoet.” Maar bovenal telt dat Denemarken werkt met verplichtende maatregelen, terwijl het Nederlandse beleid tot nu toe vaak als vrijblijvend wordt ervaren in Brussel.
