De keuze is groot bij de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober, want er doen 27 partijen mee. Miljoenen Nederlanders raadplegen dan ook stemhulpen. De aandacht voor water- en klimaatthema’s is echter gering. In Kieskompas, de StemWijzer en de Stemchecker staat geen enkele stelling over water, terwijl ook klimaat amper aan bod komt. De stemhulp OpenVerkiezingen.nl werkt anders. Hier kunnen mensen zelf stellingen over wateronderwerpen invoeren.
StemWijzer: geen stelling over water
De StemWijzer is volgens ProDemos (Huis voor democratie en rechtsstaat) de oudste, bekendste en betrouwbaarste stemhulp van ons land. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 werd de StemWijzer ruim 9,1 miljoen keer ingevuld.
Van 24 van de 27 politieke partijen die nu deelnemen aan de landelijke verkiezingen, zijn de standpunten opgenomen. Je kunt je politieke voorkeur testen aan de hand van 30 stellingen. Je kunt ook zien welke partijen het eens of oneens (of geen van beide) zijn met een stelling en wat daarvoor de reden is.
In de StemWijzer is geen stelling over water opgenomen. ProDemos hanteert als een belangrijk selectiecriterium: in hoeverre geeft de stelling een onderscheid tussen de partijen weer? Betekent het dat de politieke verschillen bij wateronderwerpen relatief minder groot zijn dan bij andere thema’s? Opvallend genoeg is er ook geen expliciete stelling over klimaatdoelen, al heeft bijvoorbeeld ‘Er moeten meer kerncentrales komen in Nederland’ hier wel een relatie mee.
Toch één verwante stelling eruit gelicht: de regering moet ervoor zorgen dat er in 2030 minstens de helft minder stikstof in de lucht komt ten opzichte van 2019. Van de 6 partijen die het best scoren in de peilingen, zijn er 2 voor (GroenLinks-PvdA en D66) en 4 tegen (PVV, CDA, VVD en JA21).
In de argumentatie van GroenLinks-PvdA wordt zowaar ook water genoemd: ‘Iedereen zou recht moeten hebben op schone lucht, water en grond. Maar de hoge stikstofuitstoot schaadt de natuur, de kwaliteit van ons water en de bodem. Wij kiezen voor schone industrie, minder luchtvaart en een kleinere veestapel. Zo maken we ruimte voor woningen en natuurherstel.’
De PVV is tegenstander: ‘Door stikstof gaat de natuur niet kapot, ze verandert slechts een beetje. En dat is helemaal niet erg. Wat ons betreft gaan de stikstofregels van tafel.’
Ook het CDA is het oneens met de stelling: ‘Nederland moet van het stikstofslot. Vergunningverlening voor woningbouw, infrastructuur en landbouw moet weer op gang komen. Het CDA wil sturen op stikstofreductie in 2035 via emissienormen per bedrijf en het stikstoffonds herstellen voor de transitie in landbouw en natuurbeheer.’
Kieskompas: ook hier ontbreekt water
Ook Kieskompas wordt de meest betrouwbare stemhulp van Nederland genoemd. Hierachter zit een onafhankelijk onderzoeksbureau met dezelfde naam, dat samenwerkt met dagblad Trouw. Net als de StemWijzer bestaat Kieskompas uit 30 stellingen.
Op basis van de antwoorden worden kiezers ingedeeld op een assenstelsel (links-rechts en conservatief-progressief, met partijen erbij). Daarmee kunnen ze zien welke partijen dicht bij hen staan en welke verder af. Een aanzienlijk aantal stellingen is redelijk vergelijkbaar met die van de StemWijzer. Opnieuw ontbreekt een stelling over water of klimaat.
Hier één stelling genoemd: natuurgebieden in Nederland moeten groter worden, ook al verdwijnt er dan landbouwgrond. De meningen variëren sterk: van ‘helemaal eens’ (o.a. Volt) en ‘eens’ (o.a. GroenLinks-PvdA en D66) tot ‘niet mee eens’ (o.a. CDA, VVD en JA21) en ‘helemaal niet mee eens (o.a. PVV en BBB). Per partij is een toelichting opgenomen.
Kieskompas heeft verder 3 stemhulpen over een specifiek thema. Zoals de Klimaat- en Energiekieskompas, waarin wel veel aandacht is voor klimaatonderwerpen. Ook is er een stelling over waterstof opgenomen, maar niet over een wateronderwerp.
OpenVerkiezingen.nl: eigen stellingen
Deze stemhulp is een initiatief van Stichting Open Politiek. Op OpenVerkiezingen.nl kun je zelf stellingen invoeren en ook aangeven welke partijen je met elkaar wilt vergelijken. Dit wordt vervolgens met kunstmatige intelligentie geanalyseerd (inclusief bronvermelding zoals een verkiezingsprogramma).
De proef op de som met een vraag over waterkwaliteit: hoe kan Nederland de doelen van de Kaderrichtlijn Water in 2027 halen? Hierbij zijn de meningen van 3 partijen opgehaald. De antwoorden:
D66: ‘Nederland kan de doelen van de Kaderrichtlijn Water in 2027 halen door de volgende maatregelen te nemen: 1. Vervuiling bij de bron aanpakken door minder lozingen door de industrie, minder mest en minder schadelijke bestrijdingsmiddelen. 2. Verbeteren van waterzuivering om medicijnresten in het watersysteem te verminderen. 3. Aanpakken van vervuiling door regenwaterafvoer in steden. 4. Beschermen van bronnen van drinkwater en maken van ruimtelijke keuzes die schoon grondwater en oppervlaktewater veiligstellen. 5. Investeren in moderne zuiveringsinstallaties en circulaire watersystemen. 6. Realiseren van een eerlijk prijsbeleid voor water om verspilling te verminderen en bewust gebruik te stimuleren.’
Volt: ‘De partij stelt dat Nederland de doelen van de Kaderrichtlijn Water in 2027 kan halen door te investeren in een nationaal Deltaplan Waterland, dat gericht is op het verbeteren van de waterkwaliteit en het waarborgen van de drinkwatervoorziening. Dit omvat onder andere het implementeren van strengere vergunningsverplichtingen volgens WHO-normen, het herzien van het vergunningenstelsel voor water-, lucht- en bodemkwaliteit, en het stimuleren van circulaire watersystemen. Daarnaast wordt ingezet op het hergebruik van water, het opslaan van regenwater, en het verbeteren van de sponswerking van de bodem. De partij benadrukt ook het belang van volksgezondheid, het voorzorgsprincipe, en het versterken van de aanpak van milieucriminaliteit om een veilige en gezonde omgeving te garanderen.’
VVD: ‘De partij stelt dat Nederland de doelen van de Kaderrichtlijn Water in 2027 kan halen door te zorgen voor voldoende en schoon water voor iedereen, met aandacht voor water-zelfvoorzienendheid en versnelling van nieuwe drinkwatervoorzieningen door vereenvoudiging van vergunningverlening. Ze benadrukken het belang van het naleven van Europese regels voor waterkwaliteit en het uitvoeren van noodzakelijke maatregelen met maatschappelijk draagvlak. Bij de bouw van nieuwe wijken en infrastructuur moet rekening worden gehouden met bodemkwaliteit en waterbeschikbaarheid, met integrale en gebiedsgerichte aanpakken. Daarnaast wordt ingezet op het terugdringen van gevaarlijke stoffen voor een schone bodem en het versterken van de natuur door vergroening en effectieve samenwerking met ondernemers en natuurbeheerders.’
Bij deze antwoorden wordt in de stemhulp steeds een voorbehoud gemaakt: ‘Deze samenvatting is extra door AI gecontroleerd en lijkt in lijn met de bronnen. Echter, pas altijd op: AI gegenereerde samenvattingen kunnen fouten bevatten.’
Stemchecker: geen verkiezingsbeloften
De Stemchecker Tweede Kamer 2025 van De Volkskrant bestaat uit stellingen waarbij ‘voor’ of ‘tegen’ kan worden aangevinkt. De Stemchecker is gebaseerd op stemmingsuitslagen in de huidige zittingsperiode van de Tweede Kamer en niet op verkiezingsbeloften. Volgens de krant is het daarom geen stemadvies. Je kunt wel zien in hoeverre je antwoorden overeenstemmen met de standpunten van partijen.
Onder het kopje ‘Stikstof en klimaat’ zijn 3 stellingen opgenomen. Een voorbeeld: de Europese natuurherstelverordening met bindende natuurdoelstellingen voor 2040 en 2050 verdient Nederlandse steun. Weer geldt: een stelling over een waterthema ontbreekt.
LEES OOK
ZeeWijzer mobiliseert kiezers om zee en oceaan beter te beschermen. Een overzicht van de stemhulpen vind je in dit artikel van EW. Lees ook het verkiezingsartikel in het oktobernummer van vakblad H2O: Verkiezingen: wordt ‘water en bodem sturend’ weer leidend? Hiervoor zijn 4 waterwoordvoerders in de Tweede Kamer geïnterviewd: Henk Jumelet (CDA), Geert Gabriëls (GroenLinks-PvdA), Ruud Verkuijlen (VVD) en Mpanzu Bamenga (D66). Ook laten experts hun licht schijnen over wat er de komende jaren moet gebeuren op het gebied van waterveiligheid, waterkwaliteit, drinkwaterbesparing en klimaatadaptatie. Verder staan in het artikel links naar H2O-berichten over verkiezingsprogramma’s.
