Het Wereld Natuur Fonds spoort Rijkswaterstaat aan om de volgens de natuurorganisatie kwakkelende stromende nevengeulen langs de Waal en IJssel te verbeteren. WNF Nederland heeft een handreiking uitgebracht met ontwerpeisen voor een ecologisch gezond stromende nevengeul. In reactie zegt Rijkswaterstaat al langere tijd in gesprek te zijn met WNF over vergroten van de natuurwaarden.
In de uiterwaarden van de grote rivieren zijn sinds Ruimte voor de Rivier in totaal 58 nevengeulen aangelegd, met als doel om de rivier meer ruimte te geven en het natuurlijk riviersysteem te herstellen. Het gaat in de meeste gevallen om geulen die tweezijdig zijn aangetakt op de hoofdstroom, met een in- en een uitlaatpunt. Voor de Kaderrichtlijn Water (verbetering van de ecologische waterkwaliteit) worden de komende jaren nog 6 extra nevengeulen aangelegd langs de Waal en 12 langs de IJssel.
Volgens het Wereld Natuur Fonds functioneert het leeuwendeel van de huidige stromende geulen niet, of niet optimaal. WNF baseert zich op bevindingen van Bureau Stroming, die de vinger legt bij het feit dat de nevengeulen langs de grote rivieren te snel droogvallen.
“Er zijn voldoende eenzijdig aangetakte geulen, maar de kenmerkende riviersoorten zijn daar niet bij gebaat”, stelt Bureau Stroming. “Ondiep, stromend habitat blijft schaars in het Nederlandse rivierengebied, en deze omissie belemmert het ecologisch herstel van het rivierengebied. De ‘stromende’ nevengeulen functioneren matig door inadequaat ontwerp, versterkt door onder meer de rivierbodemdaling. Hierdoor bieden ze jaarrond niet de juiste omstandigheden voor riviergebonden, stroomminnende soorten.”
Zulke stroomminnende soorten zijn windes, sneep en barbeel. De ondiepe nevengeulen zijn kraamkamers voor deze vissen.
Ontwerpeisen
In opdracht van het WNF Nederland heeft Bureau Stroming een rapport opgesteld met ontwerpeisen voor stromende nevengeulen met een goede balans tussen connectiviteit, stroomsnelheid, waterdiepte, substraat, oever, vegetatie en ruimtelijke variatie.
Het bureau schetst het volgende ideaalbeeld van een ecologisch goed functionerende nevengeul: “In een natuurlijke nevengeul is ruimte voor flauw aflopende en beboste oevers en voor dood hout in het water. Variatie in waterdiepten en stroomsnelheden biedt grote verscheidenheid aan habitats: waterplanten kunnen zich ontwikkelen, macrofauna vindt zijn plek op dood hout, in slib en tussen de planten, en voor vis ontstaan paai-, rust- en foerageergebieden.”
Het voorwoord van het rapport moedigt aan om de checklist met ontwerpeisen te gebruiken bij herinrichting van bestaande geulen en bij aanleg van komende KRW-geulen. “Het zou een goede stap zijn in de richting van natuurherstel in het rivierengebied.”
Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat Oost-Nederland laat in een reactie weten dat er al langere tijd gesprekken lopen met het Wereld Natuur Fonds over de vergroting van natuurwaarden in het rivierengebied. Voor het onderhoud en de aanleg van nevengeulen laat Rijkswaterstaat zich met name leiden door het document ‘Grip op nevengeulen’, dat in 2019 is opgesteld voor het assetmanagement voor nevengeulen. Het komende najaar staan 7 nevengeulen langs de Waal op het programma voor herstel en 7 langs de IJssel.
UPDATE 21 JULI:
Het rapport van Bureau Stroming en Wereld Natuur Fonds met ontwerpsuggesties gaat geen rol spelen bij de aanleg van 18 nieuwe nevengeulen, benadrukt de woordvoerder van Rijkswaterstaat in Arnhem. “De ontwerpen voor de nevengeulen van KRW Oost Nederland liggen al klaar. Dit rapport heeft daarin geen rol gespeeld.”
