Regen, afvalwater, urine of gooibier. Op de Zwarte Cross, het jaarlijkse motorcross- en muziekfestival in het Gelderse Lichtenvoorde, moet het allemaal circulair verwerkt gaan worden. Vorig jaar werden de eerste tests gedaan om water te besparen, te hergebruiken en lokaal te zuiveren. Dit jaar krijgt de pilot van het project WijWater een vervolg.
In Lichtenvoorde vieren de festivalgangers 4 dagen feest. Goede kans dat ze bij het doorkruisen van het festivalterrein op de Blue Elephant stuiten, geen attractie maar wel de mobiele zuivering van Jotem Water Solutions. Vorig jaar stond de zuivering voor het eerst op het festival, als een van de 8 innovaties die werden getest gericht op waterbesparing, afvalwaterzuivering en waterhergebruik.
De pilot in 2024 was de start van een meerjarige samenwerking tussen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Waterschap Rijn en IJssel, Waterschap Vechtstromen, drinkwaterbedrijf Vitens, gemeente Oost Gelre, de Samenwerking Water van de Regio Achterhoek+, festivalorganisator De Feestfabriek, NieuWater, De WaterBank coöperatie, De Twentse Golf, Waterstromen, Water4All, Altop Products, Bronbemaling.com, Jotem Water Solutions, Nijhuis Saur Industries, Royal Eijkelkamp en MTD.
De privaat-publieke samenwerking is onderdeel van de Green Deal Circular Festivals (GDCF). Daarin streeft een groep van ruim 50 Europese muziekfestivals, waaronder de Zwarte Cross, naar circulaire en klimaatneutrale opzet van hun evenementen. Het circulair maken van de waterstromen op de festivalterreinen is mede ingegeven door de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Als de festivals de beheersing en circulariteit van de (afval)waterstromen niet onder controle krijgen komen vanaf 2027 hun vergunningen in gevaar.
Droogte
Los daarvan kreeg het Zwarte Cross festival in 2018 te maken met de gevolgen van de klimaatverandering. In dat jaar deden zich door de langdurige droogte voor het eerst drinkwatertekorten voor en moesten de douchefaciliteiten op het festivalterrein tijdelijk worden gesloten. Daarnaast bleek de rioolwaterzuivering Lichtenvoorde de piek aan afvalwater van het festivalterrein niet goed te kunnen verwerken, met als gevolg te hoge ammoniumconcentraties in het gezuiverde water dat werd geloosd op de Baakse Beek. Waterschap Rijn en IJssel voldeed daardoor niet aan de lozingsnormen.
Vanaf 2019 neemt Zwarte Cross daarom maatregelen. Er wordt drinkwater bespaard door oppervlaktewater te gebruiken voor toiletspoeling en voor het besproeien van het terrein om stofwolken te voorkomen. Ook worden er sindsdien waterzuinige vacuümtoiletten ingezet. Afvalwater wordt in mestzakken gebufferd, waardoor de afvoer naar de rwzi over meer dagen verspreid wordt en er geen overbelasting van de zuivering Lichtenvoorde plaatsheeft.
Maar het is niet genoeg om de beschikbaarheid van water in de toekomst te waarborgen, zo was de conclusie. Daarom werd vorig jaar de aanpak geïntensiveerd om enerzijds aan de eisen van de KRW te kunnen voldoen en anderzijds de afhankelijkheid van drinkwateraanvoer te verminderen.
Etalageproject
Het resulteerde in het samenwerkingsproject WijWater en het zogeheten etalageproject op de Zwarte Cross, waarvan de opgedane kennis wordt gedeeld met alle partijen in de festivalbranche.
Vorig jaar stonden 8 innovaties opgesteld op het festivalterrein: van de BlueElephant tot Powershower (waterbesparende hogedrukdouche), Circular Flush (waterloze off-grid toiletten) en concentraatbehandeling met omgekeerde osmose (verwijdering medicijn- en drugsresten). De watermonsters werden geanalyseerd door waterschappen Rijn en IJssel en Vechtstromen en experts.
Evaluatie
De resultaten van pilot in 2024 zijn geëvalueerd in de onderzoeksrapportage ‘Samenwerken aan opschalen circulaire waterketens evenementen’. In de rapportage wordt onder meer de conclusie getrokken dat innovaties voor waterzuivering technisch haalbaar zijn, maar dat de inzet van buffersystemen nu nog het meest effectief zijn. “De inzet van mestzakken als buffersysteem – in combinatie met gedoseerde lozing om piekbelasting op de rwzi te verminderen – bleek op dit moment meest effectief.” Innovaties voor waterbesparing blijken eveneens haalbaar, maar verminderen op de huidige schaal de waterbesparing nog marginaal.
Er zijn ook juridische hobbels: (lokaal) hergebruik van festivalafvalwater is op dit moment niet toegestaan, staat in de onderzoeksrapportage 2024. Daarnaast is het in 2024 niet gelukt om toestemming te krijgen voor het lokaal lozen van gezuiverd, schoon water op het oppervlaktewater. “Hierdoor kon de potentie van de innovaties niet ten volle worden benut.”
Opschaling
Met de bevindingen van 2024 werd een plan van aanpak van 2025 gemaakt voor verdere opschaling. Waar in 2024 waterkwaliteit centraal stond, draait het in 2025 om waterbeschikbaarheid en -beheersing, schrijft festivalorganisator De Feestfabriek.
Er wordt onder meer onderzoek gedaan naar een ‘slimme drainage’ onder het festivalterrein die ervoor zorgt dat regenwater wordt afgevoerd waar het geen overlast veroorzaakt en in droge periodes juist de bodem vochtig houdt. Ook is er een ondergrondse waterbuffer aangelegd die als natuurlijke opslag zal fungeren en waarmee het festival in het geval van een onttrekkingsverbod over water kan beschikken.
Het uiteindelijk doel voor de toekomst is om al het water dat tijdens het festival geconsumeerd wordt, via slimme systemen binnen het gebied te houden, schrijft de Zwarte Cross. "De ultieme ambitie is een gesloten kringloop."
WINDOW TO SOCIETY
Festivals gelden als een ‘window to society’, waar nieuwe generaties samenkomen en nieuwe normen en waarden ontstaan. Ze bieden daarnaast toegang tot delen van de maatschappij waar overheden vaak moeilijk toegang tot hebben. Met het etalageproject Zwarte Cross in 2024 hebben de partners van WijWater de ‘window to society’ in Lichtenvoorde benut om wateropgaven en innovaties bij een breed publiek (vorig jaar waren er 265.500 bezoekers) onder de aandacht te brengen en maatschappelijk draagvlak te creëren, is een van de conclusies in de evaluatie van de pilot. Met daarbij het advies samenwerking tussen evenementen, lokale overheden en innovators te stimuleren en evenementen als ‘living labs’ en ‘window to society’ te benutten.
