Op dit moment is het oppompen en zuiveren van brak grondwater geen optie voor Dunea. Het drinkwaterbedrijf houdt de mogelijkheid echter open voor de niet al te verre toekomst. Dat is de conclusie van een vijf jaar durend onderzoek.
Bij de Freshman-pilot werd in Nederland en Vlaanderen onderzocht of brak grondwater geschikt is als drinkwaterbron en ingezet kan worden om de zoetwatervoorraad onder de duinen te vergroten. “Er is duidelijk gebleken dat we brak grondwater storingsvrij kunnen oppompen en zuiveren”, vertelt Gertjan Zwolsman, projectleider bij Dunea.
Ook bleek dat het mogelijk is om de zoetwaterbel ter plekke te verdiepen door het brakke grondwater op te pompen. “Dat was al gebleken uit modelstudies en hebben we nu dus in de praktijk kunnen bevestigen. Bij onttrekkingen op 80 tot 100 meter diepte, zakte de zoetwaterbel tot wel vijftien meter uit.”
De derde vraag die de onderzoekers zich hadden gesteld, was of het lukte om het diepe zoetwater te beschermen door brak grondwater op te pompen. “We gebruiken de diepe zoetwaterbronnen in geval van calamiteiten. Als de ondiepe bronnen niet bruikbaar zijn, bijvoorbeeld als er een waterkwaliteitsprobleem zou zijn bij een inlaatpunt. Maar als je de diepe bronnen te lang gebruikt, dan zullen ze verzilten. Dan hebben we niets meer aan dat water, want bij deze bronnen is geen ontziltingsinstallatie.”
Tot tevredenheid van Zwolsman bleek inderdaad dat het grensvlak tussen zoet en brak grondwater kan worden beheerst. “We zijn begonnen met het oppompen van zoet water uit de diepe bron. Die begon na zes weken te verzilten. Na drie maanden oppompen zaten we op zeven keer de voor drinkwater toegestane zoutwaarde. Vervolgens zijn we brak water op gaan pompen en na twee maanden was de balans hersteld. Verzilting is dus omkeerbaar, en door te spelen met het oppompen van brak en zoet water kunnen we het grensvlak beïnvloeden.”
Dunea heeft op het ogenblik een capaciteit van 85 miljoen kubieke meter water per jaar. Volgens Zwolsman moet daar de komende jaren 10 miljoen kuub bijkomen. “Daarom was ook de vraag relevant wat de capaciteit zou zijn van de aanleg van bronnen in duingebied Meijendel. Het lijkt erop dat we de helft van de toekomstige vraag, 5 miljoen kuub per jaar dus, uit deze bron zouden kunnen halen.”
En toch komt Dunea tot de conclusie dat brak grondwater geen optie is voor drinkwaterwinning. “Dat komt door de effecten op het bovenste waterpakket. Onttrekking van brak grondwater leidt tot een dalende grondwaterstand van 5 tot 10 centimeter in de vochtige duinvalleien met een grote natuurwaarde. Als natuurbeheerder kunnen we deze effecten niet toelaten en bovendien zouden we er geen vergunning voor krijgen zolang we alternatieve bronnen hebben.”
Over circa 20 jaar kan dat echter wel heel anders zijn. En dat komt door de zeespiegelstijging. “Door de stijging van de zeespiegel stijgt de hydraulische druk vanuit de zee. Dat zorgt voor stijgende grondwaterstanden in de duinen. Afhankelijk van de snelheid van de zeespiegelstijging, kan dat effect in 2040 of 2050 al zo groot zijn, dat het eventuele daling door de onttrekking van brak grondwater compenseert.”
Dat Dunea het brakke grondwater op dit moment niet gaat gebruiken voor de drinkwaterwinning, wil niet zeggen dat het drinkwaterbedrijf niet incidenteel brak water zal oppompen. “Als diepe zoetwaterputten echt kwetsbaar worden voor verzilting, kan het verstandig zijn daar vlakbij incidenteel brak grondwater op te pompen ter bescherming. Dat gaan we de komende tijd onderzoeken.”
