De rechtszaak die het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK) bij de Raad van State aanspande tegen het bestemmingsplan voor de Zuidplaspolder, is waarschijnlijk van de baan. Na jaren van discussie met de Gemeente Zuidplas hebben waterschap en gemeente een ‘grote inspanning’ geleverd om tot een waterhuishoudingsplan voor het nieuw te bouwen dorp Cortelande te komen. Dat meldde het waterschap gisteren op haar website.
Een “voorloper” op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling in diepe polders – zo ziet de Gemeente Zuidplas het dorp Cortelande, dat de gemeente wil bouwen in de Zuidplaspolder. Dit nieuwe dorp, voorheen aangeduid als \'het Vijfde Dorp\', zal op zo’n 4 tot 5 meter onder NAP komen te liggen in het midden van de vier bestaande dorpen rondom de Zuidplaspolder; Moordrecht, Moerkapelle, Zevenhuizen en Nieuwerkerk aan den IJssel. Al sinds 2004 heeft de gemeente plannen voor een dorp op deze plek, en al evenzo lang zijn deze plannen onderwerp van debat.
De kern van het dorp, met 4.500 woningen, moet in het middengebied van de polder komen, waar een 1 tot 1,5 meter hogere kreekrug ligt. De overige 3.500 woningen komen daaromheen te liggen. Onder meer vanwege de diepe ligging van het dorp uitte HHSK al enige jaren haar zorgen over de bouwplannen. Het hoogheemraadschap is niet tegen de komst van Cortelande an sich – mits er rekening wordt gehouden met de strikte voorwaarden die het waterschap gesteld heeft rondom de waterhuishouding van een dorp op deze plek.
Ophoging vloerpeil
Zo is een belangrijke voorwaarde voor HHSK dat elke woning een veilige, droge verdieping heeft, waar de toekomstige bewoners naartoe kunnen vluchten als het dorp overstroomt. Wat het waterschap betreft betekende dit dat alle woningen in het plangebied op een vloerpeil van 4,20 meter onder NAP gebouwd moeten worden, en een eerste verdieping op minimaal 2,1 meter onder NAP zouden moeten krijgen. Een derde van de woningen zou bovendien een tweede verdieping met vluchtmogelijkheid moeten hebben.
Behalve dat het dorp voorbereid moet zijn op de gevolgen van een overstroming vanuit de Hollandsche IJssel bij een falende stormvloedkering (bij 1,5 meter zeespiegelstijging), achtte HHSK het verder onder meer van belang dat het dorp een zogeheten ‘Limburgbui’ van 200 mm regen binnen 48 uur kan opvangen, en dat het gebied bij langdurige droogte zo onafhankelijk mogelijk van inlaatwater is.
Waterhuishoudingsplan
In 2023 kwamen de gemeente en HHSK tot een aantal randvoorwaarden, die werden vastgelegd in een Nota van Uitgangspunten Middengebied Zuidplaspolder. In het bestemmingsplan dat vervolgens in 2024 werd vastgesteld, nam de gemeente echter niet al deze voorwaarden op. Daarnaast zat het HHSK niet lekker dat de gemeente al een bestemmingsplan vaststelde, terwijl er nog geen waterhuishoudingsplan overeen was gekomen en de gemeente nog niet alle onderzoeken had uitgevoerd die HHSK nodig achtte.
Voor dit alles was geen tijd, in de optiek van de gemeente. Met het vaststellen van het bestemmingsplan had de gemeente immers haast, in verband met een voorkeursregeling die er tot mei 2024 voor zorgde dat de gemeente voorrang had op de aankoop van grond.
Omdat het waterschap vreesde dat de randvoorwaarden voor de waterhuishouding niet te handhaven zijn wanneer deze niet in het bestemmingsplan zijn opgenomen, ging het in 2024 in beroep bij de Raad van State. ‘Dit plan kan geen stand houden en het bestemmingsplan dient te worden vernietigd’, aldus de advocaten van het waterschap.
Adviezen in de wind
Volgens HHSK had het ontbreken van bepaalde randvoorwaarden in het bestemmingsplan ook te maken met het prijskaartje dat verbonden is aan de benodigde ophoging van grond (voor een hoger vloerpeil) en andere maatregelen voor een klimaatbestendig Cortelande. In 2025 bleken de kosten voor het dorp al 145 miljoen euro hoger te liggen dan de 1 miljard die aanvankelijk was begroot. Extra maatregelen die nodig zijn voor de waterhuishouding, waren daarin nog niet inbegrepen.
“Onze indruk is dat momenteel onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn om deze opgave (duurzaam en toekomstbestendig bouwen) volgens de gezamenlijke ambities uit te voeren in lijn met randvoorwaarden voor veilig, toekomstbestendig en duurzaam bouwen”, aldus het waterschap in haar beroepschrift, dat Omroep West heeft ingezien. ‘Ons advies wordt steeds in de wind geslagen’, schrijft HHSK volgens de omroep ook. Over bijvoorbeeld de benodigde grondophoging verschilden de partijen lange tijd van inzicht; volgens de gemeente volstond een lager vloerpeil dan het waterschap nodig achtte.
Begin 2025 werden oud-Deltacommissaris Wim Kuijken en externe experts ingevlogen voor een bemiddelingstraject. ‘Zeven maanden en flink wat ergernissen verder’ kwamen de partijen nader tot elkaar, waarbij volgens Kuijken doorslaggevend was dat het Rijk 210 miljoen bijlegde, onder andere voor klimaatbestendige bouw. Tot een waterhuishoudingsplan waarover alle partijen het eens waren, kwam het echter nog niet, en zodoende bleef het beroepschrift tot op heden in stand.
Herstelbesluit
In hun pleidooi voor de Raad van State, schreef Omroep West dit weekend, verwijten beide partijen elkaar niet goed samen te werken. “Opvallend is dat HHSK zonder onderbouwing voorwaarden heeft geformuleerd en deze bestuurlijk heeft vastgesteld zonder consultatie van de gemeente”, aldus de gemeente in haar verweerschrift. Ook zou HHSK volgens de gemeente “begin 2024 specifieke voorwaarden voor het Middengebied van de Zuidplaspolder op hun website [hebben] gepubliceerd, eveneens zonder enige vorm van consultatie van de gemeente Zuidplas”. Volgens het hoogheemraadschap is dat onjuist, en is er vooraf meermaals ambtelijke afstemming met de gemeente geweest.
Aankomende zomer zou de zitting van deze rechtszaak zijn. Gister kondigde het waterschap echter aan dat het van plan is om het beroep in te trekken. Het college van dijkgraaf en hoogheemraden heeft daarmee ingestemd, “omdat de afgelopen periode stappen zijn genomen die nodig waren om het beroep in te trekken”. In november 2025 ging de gemeenteraad al akkoord met een zogeheten ‘herstelbesluit’, waarin aanpassingen van het bestemmingsplan zijn verwerkt. “De afgelopen periode hebben we vervolgens, samen met de gemeente, een grote inspanning geleverd om een integraal waterhuishoudingsplan op te stellen en af te ronden”, aldus het waterschap.
Die inspanning heeft onder meer bestaan uit aanvullende onderzoeken, en overleggen met de Provincie Zuid-Holland en de ministeries van Infrastructuur & Waterstaat en Volkshuisvesting & Ruimtelijke Ordening, laat een woordvoerder van HHSK telefonisch weten.
De laatste stap die rest, is dat het waterhuishoudingsplan wordt bezegeld met een bestuurlijke overeenkomst over de verdere samenwerking tussen waterschap en gemeente. Op 8 juli zal de verenigde vergadering, het hoogste bestuursorgaan van het waterschap, het besluit tot intrekken van het beroep bespreken. Indien ook de verenigde vergadering akkoord is met het waterhuishoudingsplan, trekt het waterschap het beroep in.
De gemeente hoopt in 2028 met de bouw van het dorp te kunnen beginnen.
UPDATE (3 juni)
Het waterhuishoudingsplan en de bestuurlijke overeenkomst zijn zojuist gepubliceerd door de gemeente. In het plan zijn, naast vele andere afspraken, onder meer de volgende punten overeengekomen.
- Het maaiveld van het dorp komt op -4,85 m NAP te liggen, en het vloerpeil op -4,65 m NAP.
- Er zal minimaal 200 mm waterberging worden gerealiseerd met een minimum percentage oppervlaktewater van 10%.
- De bodemdaling in de ontwikkeling mag maximaal 20 cm bedragen in 30 jaar tijd, inclusief autonome daling.
- Voorafgaand aan de grootschalige ophoogwerkzaamheden gaat de gemeente proefterpen aanleggen om meer inzicht te krijgen in de bodemdalingsmechanismen van het gebied.
- In het dorp zal een flexibel peil van 40 cm (+/-20 cm ten opzichte van -6,00 m NAP) worden gehanteerd.
- Ook bevat het plan eisen voor de lokale waterkwaliteit. Zo is afgesproken dat het waterschap, de gemeente en overige gebiedspartners de toevoer van vervuiling (nutriënten en bestrijdingsmiddelen) in de Vierde Tocht vanuit het glastuinbouwgebied ten noorden van Cortelande met 50 procent gaan verminderen.
