Openbaar gemaakte stukken van Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat geven een curieus inkijkje hoe een afkoopsom van 17 miljoen euro tot stand kwam met het bedrijf Bontrup in het granuliet-dossier.
De overeenkomst werd in december 2023 in het geheim gesloten. Het is nu door Rijkswaterstaat publiekelijk gemaakt via de Wet open overheid. Hoewel in de vertrouwelijke correspondentie veel is weggelakt, valt eruit op te maken hoe het bedrijf Greenbase, voorheen Graniet Import Benelux, onderdeel van Bontrup, Rijkswaterstaat in de positie bracht om met een grote som geld over de brug te komen als schadevergoeding voor het feit dat granuliet in een kwaad daglicht kwam te staan. Het bedrijf kreeg € 17 miljoen van de Staat als genoegdoening voor geleden reputatieschade.
Zandwinplassen
Granuliet is de industriële reststof die overblijft na het breken van geïmporteerde granietstenen uit Noorwegen en Schotland. Greenbase had het in 2009 voor elkaar gekregen dat het steengruis (met de toevoeging van bindmiddel polyacrylamide) als grond mocht worden aangemerkt onder het Besluit Bodemkwaliteit. Dat maakte granuliet aantrekkelijk voor het opvullen van voormalige diepe zandwinplassen.
Medewerkers van Rijkswaterstaat hadden daar vraagtekens bij en weigerden de stort van grote vrachten granuliet in 2018 in de Honswijkerplas langs de Lek en in 2019 in een voormalige zandwinplas bij Lith langs de Maas in Gelderland. In beide gevallen ging het om natuurontwikkeling.
“Er is toen door medewerkers gehandeld vanuit een eigenstandig ingenomen standpunt dat granuliet niet langer als grond kon worden beschouwd en niet mocht worden toegepast in Rijkswateren”, krijgt toenmalig minister Habers te lezen in een vertrouwelijke brief in mei 2022. Het granulietbedrijf drong er daarop bij de top van het ministerie op aan dat granuliet wel degelijk is toegestaan binnen het Besluit Bodemkwaliteit. Daarop zijn de stortingen van granuliet in zandwinplassen hervat.
Onder druk gezet
In 2020 kwam het tv-programma Zembla met een uitzending waarin het product granuliet als schadelijk voor het milieu werd neergezet. Ook legde Zembla er de vinger op dat medewerkers van Rijkswaterstaat in het granuliet-dossier onder druk waren gezet door hun leidinggevenden in Den Haag, na inmenging van Bontrup.
In nu openbaar gemaakte correspondentie stelt het ministerie schuldbewust vast dat het vanaf 2018 “een initiërende rol” heeft gespeeld in de commotie rond granuliet, doordat medewerkers stortingen in rivierplassen weigerden. En dat “het handelen door en via Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat er mede toe geleid heeft dat het betreffende bedrijf in de knel is geraakt en dat de gevolgen voor betrokken medewerkers, het bedrijfsonderdeel Greenbase en het familiebedrijf Bontrup bijzonder groot is geweest.”
Tegelijk onderstreept het ministerie dat het “consequent de boodschap heeft uitgedragen dat granuliet grond is, dat het productcertificaat tot nader order rechtsgeldig is en dat de toepassing niet leidt tot risico’s voor mens en milieu.”
Het ministerie vindt overigens dat Greenbase ook zelf blaam treft. “De gekozen media- en juridische strategie van Greenbase, heeft het imago van het product granuliet en het bedrijf ook geen goed gedaan”, stelt het ministerie in een vertrouwelijk gemaakt document. Greenbase voerde rechtszaken tegen Zembla en deskundigen die zich kritisch uitlieten over de schadelijkheid van granuliet. Ook stuurde Greenbase advocaten af op betrokken bestuurders van gemeenten en provincie, die dat als intimiderend hebben ervaren.
Onderhandelen
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wilde voorkomen dat Greenbase een rechtszaak ging voeren tegen de Staat. Daarom is aangestuurd op een schikking met een schadevergoeding om rechtsgang af te kopen. Na onderhandelingen kwam het in december 2023 tot een overeenkomst, waarin Rijkswaterstaat belooft om 17 miljoen euro over te maken aan Greenbase. In de openbaar gemaakte documenten is weggelakt hoe de hoogte van het bedrag tot stand is gekomen. Rijkswaterstaat moest dit bedrag voorfinancieren vanuit het eigen vermogen.
De onderhandelingen namens Greenbase zijn gevoerd door het bedrijf Stupers Consultancy, een bureau van het echtpaar Els van der Heijden en Hans Stupers. Het bureau uit Hekendorp (bij Gouda) is gespecialiseerd in crisismanagement, public affairs en onderhandelingen.
Opvallend detail: in de documenten staat dat de Tweede Kamer meteen zou worden geïnformeerd zodra de afkoopsom een feit was. Dat heeft twee jaar op zich laten wachten. Pas in december 2025 meldde demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen de schikking met Bontrup in een brief aan het parlement.
Alkmaardermeer
De hoge afkoopsom door Rijkswaterstaat staat in schril contrast met de uitkomst van de rechtszaak die Greenbase aanspande tegen het tv-programma Zembla wegens reputatieschade. Na zes jaar procederen oordeelde de Hoge Raad in oktober 2025 dat Zembla zorgvuldig te werk was gegaan en dat publieke belangen zwaarder wogen dan de reputatiebelangen van het granulietbedrijf.
De toepassing van granuliet in de waterbouw gaat onverminderd door. De reststof valt nog altijd onder het Besluit Bodemkwaliteit. Het publieke wantrouwen tegen het product blijft. Eind vorig jaar ontstond ophef in Noord-Holland, nadat het gebruik van granuliet bij de aanleg van een dam in het Alkmaardermeer bekend werd. Greenbase zegt daarover: "Het is schone grond die behoort tot de schoonste categorie conform het Besluit Bodemkwaliteit en het is vrij toepasbaar in land- en waterbodem.”
