Nederland profileert zich graag als waterland: deskundig in het begrijpen, beheren en beschermen van water. Tegelijkertijd zien we in de praktijk dat dit beeld onder druk staat. In de ontwikkeling naar een circulaire economie ontstaan nieuwe vraagstukken, waaronder het onbedoeld vrijkomen van kunststofdeeltjes vanuit recyclingprocessen naar het watersysteem.
Geschreven door Jan van de Graaf
Wat opvalt, is dat deze plasticlekkage vaak niet direct zichtbaar is, maar via kolken, putten en overstorten uiteindelijk terechtkomt in beken, vijvers en rivieren. Daarmee raakt een sector die juist bijdraagt aan hergebruik en duurzaamheid, onbedoeld ook aan een nieuwe milieubelasting.
Jan van de Graaf
Drie casussen die aanleiding geven tot reflectie
Uit verschillende situaties in Brabant bleek dat kunststofdeeltjes via indirecte routes in het watersysteem terechtkomen. Zo werd in een helofytenfilter achter een RWZI grote hoeveelheden plasticdeeltjes aangetroffen. Deze RWZI ontving via het influent plastic deeltjes. Het effluent stroomt naar een KRW-beek. Een RWZI houdt dit drijvende materiaal niet tegen. De herkomst bleek een plastic recyclingbedrijf, waarbij plastics via kolken en putten het riool instroomden. Na inspectie, handhaving en schoonmaakmaatregelen is de vervuiling gestopt.
In een visvijver, gevoed door een hemelwaterstelsel, werden plasticdeeltjes aangetroffen. Dit stelsel zou schoon water moeten afvoeren. Onderzoek wees uit dat plastic deeltjes van een nabijgelegen plasticrecycler in het hemelwaterstelsel terecht kwamen. Die transporteerde het verontreinigde water direct naar de vijver. Na meldingen zijn schoonmaakacties en baggerwerkzaamheden uitgevoerd. Ook werd een vangnet geplaatst bij de uitstroming van het hemelwaterstelsel om restverontreiniging tegen te houden.
Bij een derde geval werden plasticdeeltjes aangetroffen in een KRW-beek, direct achter een hemelwateroverstort van een bedrijventerrein. De herkomst lag bij een recyclingbedrijf. De bestaande filters hebben onvoldoende capaciteit bij hevige neerslag. Bij piekbelasting spoelden de deeltjes via het hemelwaterstelsel de beek in.
Deze voorbeelden laten zien dat het niet gaat om op zichzelf staande situaties, maar om een breder patroon waarin systemen en aannames niet altijd meer aansluiten op de huidige praktijk.
Een blinde vlek in het systeem
Een belangrijk aandachtspunt is het uitgangspunt dat hemelwater schoon is. In veel gevallen functioneert het systeem ook vanuit die aanname: zonder aanvullende zuivering of monitoring wordt water afgevoerd naar het oppervlaktewater.
In een veranderende omgeving, waarin bedrijventerreinen intensief worden gebruikt en materialen zoals kunststoffen in open lucht worden opgeslagen of verwerkt, kan deze aanname echter anders uitpakken. De praktijk laat zien dat kleine deeltjes via afstromend regenwater hun weg kunnen vinden naar het watersysteem, zonder dat dit structureel in beeld is.
Een oproep aan de recyclingsector
De kunststofrecyclingsector vervult een belangrijke rol in de circulaire economie. Juist vanuit die positie ligt er ook een kans om verder invulling te geven aan zorgvuldig en toekomstbestendig werken. Het voorkomen van plasticlekkage kan daarbij gezien worden als onderdeel van goed ondernemerschap en ‘good housekeeping’. Denk aan het robuust inrichten van terreinen, het beperken van verspreiding van materialen en het kritisch kijken naar afwateringsroutes, ook bij extreme weersomstandigheden. Een proactieve benadering helpt niet alleen om milieueffecten te beperken, maar versterkt ook het vertrouwen in de sector als duurzame schakel in de keten.
Indirecte lozingen
Ook landelijk groeit de aandacht voor indirecte lozingen en diffuse emissies via de afvalwater- en hemelwaterketen. Het is één van de doelen waar gemeenten aan werken om KRW-proof te worden. De hier beschreven casussen sluiten nauw aan bij de landelijke zoektocht om dit soort lozingen op te sporen en op te lossen. Afhankelijk van de omgeving kan gerichte monitoring of aanvullende maatregelen nodig zijn. Omdat verantwoordelijkheden versnipperd zijn tussen waterschap, omgevingsdienst en gemeente, krijgt dit onderwerp nog niet altijd prioriteit — juist daarom is samenwerking belangrijk.
Door gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen — zowel vanuit de sector als vanuit waterbeheer — kan worden gewerkt aan oplossingen die passen bij de circulaire ambities van Nederland. Zo kan worden voorkomen dat we circulaire successen uitdragen terwijl onze KRW-beken en rivieren langzaam vollopen met de resten van ons eigen circulaire ideaal.
Jan van de Graaf is beleidsmedewerker oppervlaktewater bij gemeente Meierijstad
