De internationale commissie ter bescherming van de Rijn krijgt deze week een stapeltje wenskaarten voor een schone Rijn aangeboden van hoofdrolspelers in de Nederlandse drinkwatervoorziening.
De kaarten zijn een symbolisch verjaardagscadeau van RIWA-Rijn, die dit jaar 75 jaar bestaat. RIWA-Rijn behartigt de belangen van vier Nederlandse drinkwaterbedrijven die voor de productie van drinkwater afhankelijk zijn van de Rijn: Oasen, Vitens, PWN en Waternet.
Op een jubileumbijeenkomst bij drinkwaterbedrijf Waternet in Amsterdam schreven de aanwezigen op een kaart een wens voor de toekomst van de Rijn. Het stapeltje kaarten wordt deze week door RIWA-Rijn directeur Gerard Stroomberg aangeboden aan de internationale Rijncommissie, die samenkomt in het Zwitserse Dübendorf bij Zürich.
De creatieve geste moet een beetje luchtigheid brengen in de stijl van opereren van RIWA-Rijn. De afgelopen jaren zette RIWA-Rijn de internationale verhoudingen in het stroomgebied van de Rijn af en toe op scherp. Onder meer door zienswijzen in te dienen bij lozingsvergunningen van Duitse bedrijven die ongewenste en milieugevaarlijke stoffen lozen op de Rijn.
Ook stuurde RIWA-Rijn brieven naar Duitse overheden met het verzoek om lozingen van PFAS en lithium in de Rijn aan banden te leggen. In Duitsland wordt deze stijl opgevat als ondiplomatiek. “Je wordt dan gezien als een oproerkraaier, terwijl we slechts wijzen op bestaande regelgeving”, aldus Gerard Stroomberg.
Activistischer
Op de jublieumbijeenkomst in Amsterdam ontstond een gesprek over de aanpak en stijl waarmee RIWA-Rijn aandacht vraagt voor een schonere Rijn. Een aantal directeuren van aangesloten drinkwaterbedrijven vindt dat het wat activistischer mag, onder wie Paulien Pistor van PWN en Arjan Driesprong van Oasen. “Enerzijds moeten we de verbinding blijven zoeken met de overheden in Duitsland. Anderzijds neig ik ook naar een meer activistische stijl, waarin we af en toe met de vuist op tafel slaan”, zei Driesprong.
Hij noemde als voorbeeld dat zijn drinkwaterbedrijf nog altijd kampt met de naweeën van een lozingsramp in de Rijn eind jaren tachtig bij een Duits chemiebedrijf. “Toen zijn grote hoeveelheden bentazon terechtgekomen in de Rijn. Van dat zeer zorgwekkende herbicide hebben wij tot op de dag van vandaag last in onze locaties voor de productie van drinkwater.”
Het jaagt het Zuid-Hollandse drinkwaterbedrijf bovendien flink op kosten. Op dit moment investeert Oasen 11 miljoen euro in actiefkoolfiltratie in de diepe oevergrondwaterwinning bij de Lek, om bentazon effectief uit het water te filteren.
Vincent de Graaff van Oasen zegt dat de stevige toon van RIWA-Rijn een reactie is op de afwachtende houding bij Duitse overheden om ongewenste stoffen via lozingsvergunningen in te perken. “Het gaat wat moeizaam met de Duitsers, daarom geven we soms een wat duidelijker signaal af.” Hij doelt op een brief die RIWA-Rijn in 2024 stuurde naar de Duitse milieuminister in Berlijn om te vragen om PFAS-normen in te stellen voor lozingen in de Rijn. Die brief zette kwaad bloed bij sommige overheden in Duitsland.
Rivierfamilie
Yvonne Jakobs, directeur van Waternet, bepleit daarom behoedzaamheid in de internationale contacten van RIWA-Rijn. “Bij de Duitsers werkt activisme niet; dan krijg je ruzie. Ik ben hooguit voor een klein beetje meer kruidigheid in de maaltijd die we als RIWA-Rijn opdienen.”
Jelle Wildschut van Vitens is voorzitter van RIWA-Rijn. Hij riep op om “als een rivierfamilie van Vader Rijn met elkaar in gesprek te blijven”. “In een familie mag je zeggen waar het op staat. Dan kan ook activistisch als dat nodig is, mits het geen polarisatie in de hand werkt.”
Overigens blijkt de discussie over de lobby-aanpak van RIWA-Rijn een herhaling van zetten. Want de oprichter van RIWA-Rijn, Cornelis Biemond, bewandelde 75 jaar geleden ook ongebruikelijke wegen om de belangen van een schone Rijn te verdedigen. Hij voerde op eigen houtje lobby bij de landsregeringen van Duitsland en Zwitserland om vervuiling van de Rijn terug te dringen.
Dat wekte ergernis bij Rijkswaterstaat in Nederland, zo ontdekte historicus Daan Sanders bij archiefonderzoek naar de geschiedenis van RIWA-Rijn. “Biemond stuurde soms passief-agressieve brieven om het pleit te beslechten. Dat werd hem door Rijkswaterstaat niet in dank afgenomen.”
