Er is meer onderzoek nodig naar effecten van zware ijsgang op de toekomstige inrichting en veiligheid van de grote rivieren in ons land. Dat bepleit Suzanne Hulscher – hoogleraar waterbouwkunde en waterbeheer aan de Universiteit Twente – in haar rol als voorzitter van de werkgroep rivieren van het expertisenetwerk waterveiligheid.
De reden voor de oproep van Hulscher vormen de wetenschappelijke waarschuwingen dat een deel van de wereldwijde circulatie in de oceanen in de komende halve eeuw kan verzwakken of stilvallen, de zogeheten Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC). Daardoor kantelt het klimaat in Noordwest-Europa en dus ook in Nederland. Dat kan leiden tot afkoeling in plaats van opwarming van het klimaat, met zeer extreme winters.
Volgens Hulscher wordt de impact van ijsgang op de waterveiligheid “zwaar onderschat”. “Er kunnen ons grillige winters te wachten staan met temperaturen die in zeer korte tijd omhoog en omlaag schieten, tussen de +10 en -20 graden Celsius. Die grilligheid is gevaarlijk als het gaat om ijsvorming en ijsdammen in de grote rivieren.”
Ruimte voor de Rivier 2.0
Ook wil Hulscher graag onderzoeken hoe de komende herinrichting van de rivieren bij Ruimte voor de Rivier 2.0 rekening houdt met zware ijsgang. “De huidige kribben zijn ontworpen om ijsgang aan te kunnen, maar is dat ook het geval met langsdammen en met het meergeulensysteem dat gaat komen? Bij de inrichting van onze rivieren wordt rekening gehouden met hoge afvoeren en lage afvoeren, maar minder met ijsgang. Dat vraagt om nader onderzoek.”
Hulscher signaleert tegenstrijdige wetenschappelijke verwachtingen over de temperatuur van de Rijn. Volgens sommige modellen warmt de rivier langzaam op, terwijl andere modellen uitgaan van verlaging van de temperatuur vanwege de toezegging van Duitse industrieën om minder opgewarmd koelwater te lozen.
Schade dijken
Eeuwenlang vormden ijsdammen in de grote rivieren het grootste risico in het ontstaan van overstromingen. Tegenwoordig komt dat niet meer voor vanwege de zachte winters en de licht gestegen temperatuur van de Rijn. IJsvorming op de grote rivieren deed zich in Nederland in 1987 voor het laatst voor.
In 2021 publiceerde Deltares een onderzoeksrapport over overstromingskansen door ijsvorming. In dat rapport werd gewaarschuwd voor schade aan dijken door kruiend ijs. Volgens Suzanne Hulscher laat het Deltares-rapport nog vragen onbeantwoord. ”Bij ijsgang op de rivier komen enorme krachten vrij, die van grote invloed zijn op overstromingskansen. IJsdammen in de rivier kunnen leiden tot erosiegaten. We weten hier nog weinig over. Ik zou graag onderzoek doen naar wat ijsvorming doet voor afvoerstatistieken, morfologie en adaptatiemogelijkheden en adaptatiebereidheid in onze rivieren.”
H2O Podcast: Suzanne Hulscher: ‘Accepteer wateroverlast vaker als een gegeven’
