Vanaf augustus zoemen er enkele maanden lang 2 helikopters over het land. In 7 provincies brengen ze in beeld waar (en op welke diepte) zoet en zout water te vinden is en waar de diepere kleilagen zich bevinden.
“Op zich weten we in Nederland, afgezet tegen de rest van de wereld, best veel over onze ondergrond dankzij verrichtte boringen”, legt Geert-Jan Nijsten, expert grondwatermanagement van Deltares uit. “Maar dat gaat om puntinformatie, deze techniek maakt het mogelijk grote gebieden, vlakdekkend te karteren.”
Geert-Jan Nijsten De metingen worden verricht in het project FRESHEM-NL, uitgevoerd door een consortium van TNO Geologische Dienst Nederland en Deltares, in samenwerking met 7 provincies, 7 waterschappen en 5 waterbedrijven. Het Deltaprogramma zoet water draagt bij in de financiering.
De resultaten zijn volgens Nijsten belangrijk voor alle watergebruikers, waaronder de grondwatergebonden natuur. “Betere kennis van de ondergrond kan natuurlijk helpen bij het watermanagement in een bepaald gebied. Het is daarmee relevant voor provincies, waterbeheerders, drinkwaterbedrijven, agrariërs en natuurbeheerders.”
Opvolger
Ongeveer 10 jaar geleden is onder de naam Freshem in de provincie Zeeland al in kaart gebracht waar zoet of zout grondwater te vinden zijn. Binnen het project Topsoil is in Drenthe al gekeken naar de kleilagen. “In zekere zin is FRESHEM-NL daarmee een opvolger van deze twee projecten. We zien dat bijvoorbeeld in de provincie Zeeland erg veel gebruik wordt gemaakt van data die de metingen daar hebben opgeleverd.”
Er zullen metingen worden verricht met een instrument dat onder de helikopter wordt gehangen. “Het instrument meet eigenlijk de elektrische weerstand van de ondergrond. Klei heeft een andere weerstand dan zand en zoet grondwater een andere weerstand dan zout grondwater. Door de elektrische weerstand van de ondergrond te meten, afhankelijk van de ondergrond kan dat tot wel 200 meter diepte, kunnen we dus vaststellen hoe die ondergrond er precies uitziet.”
Klimaatverandering
Nijsten noemt het belangrijk om te weten hoe de verdeling tussen zoet water en zout water in de ondergrond precies is. “Klimaatverandering verandert de beschikbaarheid van zoet water. Drinkwaterbedrijven kijken al naar brak grondwater als mogelijke bron. In Zeeland spelen de Freshem-data een belangrijke rol bij de vergunningverleningen voor grondwateronttrekkingen. Daaruit blijkt de toegevoegde waarde.”
Ook het karteren van de diepere kleilagen voorziet volgens Nijsten in een behoefte. “Onder andere in het noorden van Nederland zie je de aanwezigheid van moeilijk doordringbare kleilagen. Zij bepalen de grondwaterstromingen en beschermen drinkwaterbronnen tegen verontreinigingen. Meer inzicht in de ligging van deze lagen, vergroot ons begrip van het watersysteem.”
De metingen zullen, afhankelijk van het proces van vergunningsverlening, tussen augustus en februari plaatsvinden. “Als dat lukt, en daar gaan we vanuit, dan kunnen we eind 2026 de eerste resultaten presenteren. Omdat alle consortiumpartners hopen dat de informatie breed wordt gebruikt, zullen we de data niet alleen via rapporten publiceren, maar ook via een webviewer zoals die nu al voor Zeeland beschikbaar is.”
