In 2025 hebben de waterschappen landelijk ruim 27 procent meer muskusratten gevangen dan in 2024, schreef de Unie van Waterschappen gisteren. Met name in het westen van het land was er een stijging, door de inzet van extra bestrijders. Het aantal beverratvangsten is stabiel gebleven en was vergelijkbaar met 2024.
De toename van het landelijk aantal gevangen muskusratten komt hoofdzakelijk door de grotere vangst in het westen. Meer dan de helft van het totaal werd gevangen in de beheergebieden van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, het Hoogheemraadschap van Rijnland en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. In andere delen van het land vertoont de vangst regionale verschillen, maar zette de daling van muskusratvangsten over het algemeen verder door, schrijft de Unie.
Daarmee wordt gedoeld op de dalende trend die is ingezet sinds de bestrijding in 2005 zijn vruchten begon af te werpen, zoals deze analyse van het Compendium voor de Leefomgeving laat zien. In totaal vingen de waterschappen vorig jaar 84.438 muskusratten. Dat is aanzienlijk minder dan wat het rond de eeuwwisseling geweest is, toen jaarlijks nog tussen de 300.000 en 400.000 muskusratten gevangen werden.
Beverratten
Landelijk hebben de waterschappen zich ten doel gesteld om muskus- en beverratten steeds verder terug te dringen tot de landsgrenzen en die situatie vervolgens te consolideren om herkolonisatie te voorkomen. Het uiteindelijke doel is dat er in 2034 geen levensvatbare populaties meer zijn.
Zo ver is het voor de muskusrat nog niet, maar voor de beverrat is de doelstelling ‘terugdringen tot de landsgrens’ in 2013 al behaald. Dat wil zeggen, in Nederland leeft geen populatie beverratten meer. Om te zorgen dat dit zo blijft moet het dier echter wel nog in de grenszones weggevangen worden, omdat er een continue instroom vanuit Duitsland is. Door opeenvolgende zachte winters en een ‘minder goed georganiseerde bestrijding’ is de beverratpopulatie in Duitsland namelijk nog omvangrijk, aldus de Unie. Ruim 95 procent van de vangsten vindt daarom direct langs de grens met Duitsland plaats. In 2025 werden 1.831 beverratten gevangen; iets minder dan in 2024.
Appels, wortels en speurhonden
De waterschappen bestrijden muskus- en beverratten vanwege de uitgebreide gangenstelsels die deze dieren in oevers en dijken graven. Doordat ze het dijkprofiel hierbij zo’n 6 tot 8 meter kunnen ingraven, vormen ze een risico voor de waterveiligheid. Ook veroorzaken ze oevererosie door het wegknagen van oeverplanten zoals riet en lisdodde, en vormen ze een bedreiging voor inheemse diersoorten die tussen deze planten verblijven.
Omdat muskus- en beverratten in Nederland amper natuurlijke vijanden hebben en zich snel voortplanten, zijn waterschappen genoodzaakt de dieren te bestrijden. Beide soorten zijn overigens bij wet aangewezen als invasieve exoten, waardoor bestrijding afgezien van acute noodzaak ook een wettelijke verplichting is.
Het vangen gebeurt voornamelijk met klemmen en kooien, al dan niet gevuld met appels of wortels. Samen met universiteiten, hogescholen, onderzoeksinstellingen, technologiebedrijven en natuurorganisaties wordt onderzoek gedaan naar innovaties die de bestrijding effectiever kunnen maken, bijvoorbeeld met speurhonden, drones, het traceren van DNA-sporen (environmental DNA, eDNA) en vangkooien die met behulp van beeldherkenning en kunstmatige intelligentie onbedoelde bijvangst van andere diersoorten voorkomen.
Droombaan
Het werk houdt in Nederland zo’n 400 muskus- en beverratbestrijders van de waterschappen bezig, die in waadpak wadend, varend in een bootje of kajak, rijdend op een quad of langs watergangen wandelend dagelijks speuren naar afgeknaagd riet, keutels, en looppaadjes of ‘glijbaantjes’ die de dieren op oevers hebben achtergelaten. Hiervoor trekken de waterschappen samen op in regionale samenwerkingsverbanden: wanneer in een bepaald gebied veel muskusratten zitten, helpt men elkaar daar.
‘Veel mensen die als muskusrattenbestrijder werken noemen het hun droombaan’, aldus Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. ‘Wij zijn altijd buiten, zomer en winter, ook in de regen, sneeuw of ijzel’, vertelt muskusrattenbeheerder Ron van Duinen in een filmpje van het waterschap. ‘Wandelen en varen voor mijn werk, van 8.00 tot 16.30 uur. Het klinkt bijna als een grap, maar voor mij is het echt de realiteit geworden’, aldus zijn collega Nick. ‘Dit werk vervult mijn droom van een baan in de natuur, omdat ik actief speur en geniet van de rust en geluiden van de natuur. Als ik dan de vogeltjes hoor fluiten, ben ik dolgelukkig’.
De komende jaren zal de inzet van muskusrattenbestrijders in het westen hoog blijven, schrijft de Unie, zodat uiteindelijk ook daar een daling van de populatie zal optreden.
LEES OOK
H2O Actueel: Muskusrattenbeheer Rivierenland zet warmtebeelddrone in voor opsporing van de beverrat
H2O Actueel: RIVM: Onderzoek op meer zwemlocaties nodig voor completer beeld van ‘rattenziekten’
H2O Actueel: Landelijk Aanvalsplan Invasieve Exoten aangeboden aan Tweede Kamer
H2O Podium: Goedwillende Knaagkarel (column Phebe Kloos)
