Veel subsidies en belastingvoordelen van de Nederlandse overheid hebben onbedoeld een negatief effect op de biodiversiteit. Dat blijkt uit onderzoek van Wageningen Social & Economic Research, CE Delft en Naturalis. De onderzoekers bekeken 102 financiële regelingen van vijf ministeries en onderzochten hun invloed op biodiversiteit.
“Dit onderzoek volgt uit een opdracht van het Ministerie van LVVN,” legt Monica van Alphen uit. Zij is onderzoeker bij Wageningen Social & Economic Research. “Die opdracht past binnen internationale afspraken om biodiversiteitsschadelijke subsidies te identificeren en te hervormen. Dat laatste moet in het jaar 2030 zijn gebeurd.”
Monica van AlphenHet onderzoek liep twee jaar en was gebaseerd op de Rijksbegroting van 2024. “We hebben gekeken naar 102 subsidies, belastingvoordelen en andere financiële regelingen vanuit in totaal vijf ministeries. Onze scope was daarbij breed. We keken niet alleen naar natuurgebieden, maar ook naar bredere drukfactoren zoals veranderingen in land- en zeegebruik, klimaatverandering, vervuiling, invasieve soorten en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen.”
Uit het onderzoek blijkt dat subsidies die speciaal bedoeld zijn voor natuurbeheer en natuurherstel positief bijdragen aan de biodiversiteit. Voorbeelden zijn regelingen voor bosbeheer, natuurherstel en nationale parken. Deze programma’s helpen ecosystemen te beschermen en te herstellen, maar vertegenwoordigen relatief kleine budgetten.
Veel andere subsidies hebben een gemengd of negatief effect. Zo ondersteunt de landbouwsubsidie uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid boeren financieel, maar daarmee dragen deze ook bij aan het in stand houden van huidige praktijken.
“De meeste subsidies geven een economische impuls. Of hebben een maatschappelijk of sociaal doel. Maar ze hebben onbedoelde neveneffecten voor de biodiversiteit, bijvoorbeeld omdat de economische activiteit in een gebied toeneemt. Of, als we het even specifiek op water betrekken, fiscale regelingen die ervoor zorgen dat de industrie geen prikkel heeft om zuinig met drinkwater om te gaan.”
Volgens Van Alphen en haar collega’s wordt biodiversiteit nog te weinig meegenomen bij het ontwerpen van subsidies. “Als er beleid wordt gemaakt, is er nog te weinig aandacht voor deze effecten. Ook om in lijn te blijven met de internationale afspraken, zouden we nieuwe financiële regelingen beter moeten toetsen op hun gevolgen voor natuur en milieu.”
Over vier jaar moeten schadelijke subsidies zijn afgebouwd. “Ook daarom komen we volgend jaar met een vervolgonderzoek. Daarin zullen we subsidies meenemen die er de afgelopen jaren zijn bijgekomen en ook proberen regelingen van andere ministeries te onderzoeken.”
