Voor een proefsanering op de Leeuwarder vliegbasis mag Defensie een beperkte hoeveelheid gezuiverd PFAS-water op het riool lozen. In dat water zit nog steeds een minimale hoeveelheid PFAS, maar dat is volgens de gemeente minder dan er nu via het grondwater in de nabijgelegen Jelsumer Feart terechtkomt.
De gemeente Leeuwarden, Defensie, Wetterskip Fryslân en GGD Fryslân zoeken al ruim twee jaar naar een oplossing voor de verontreiniging die is ontstaan op de voormalige brandweeroefenplaats van de militaire vliegbasis.
In het verleden is daar met PFOS-houdend blusschuim gewerkt, waardoor de grond en het grondwater ernstig vervuild zijn geraakt, ook buiten het terrein. PFOS is een ‘zeer zorgwekkende stof’ uit de PFAS-familie die schadelijk is voor mens en milieu.
In een kleinschalige proef begin 2025 is 100 kubieke meter grondwater opgepompt en gezuiverd met koolfilters. De resultaten stemden hoopvol: meer dan 99 procent van de PFAS bleek verwijderd. Het gezuiverde water is opgeslagen in containers.
Grotere volumes
Met de nieuwe proef willen de instanties de effectiviteit van de filters nogmaals testen, maar nu bij grotere volumes en over langere tijd. Gedurende zestien weken wordt maximaal 2000 kubieke meter water opgepompt, gezuiverd, tijdelijk opgeslagen en vervolgens gecontroleerd geloosd op het riool.
Hoe dan ook blijft er uiteindelijk wel een minimale hoeveelheid PFAS in het water achter, erkennen de betrokkenen. Maar niets doen is geen optie, meent wethouder Evert Stellingwerf van de gemeente Leeuwarden in een toelichting.
"Op dit moment komt er via het grondwater meer PFAS in de Jelsumer Feart terecht dan de totale resthoeveelheid die tijdens deze proef vrijkomt, dus we voelen de urgentie om stappen te zetten. De pilot helpt ons om oplossingen te ontwikkelen voor een structurele en meer grootschalige PFAS-aanpak."
Geen standaardoplossing
Dagelijks bestuurslid Monique Plantinga van Wetterskip Fryslân staat daar volledig achter. "Doorpakken met de proefsanering en vervolgens met de grootschalige sanering is belangrijk", zegt ze. "De PFAS-kraan moet dicht. Zolang de vervuiling niet is weggehaald, blijft de PFAS zich vanuit de vervuilde bodem op de vliegbasis verspreiden naar ons watersysteem."
Voor PFAS-sanering bestaat nog geen standaardoplossing. De verwachting is dat de resultaten van de proefsanering niet alleen helpen bij de aanpak van de verontreiniging in Leeuwarden, maar ook op vergelijkbare locaties elders in Nederland.
