Het is twijfelachtig of de doelen om drinkwater te besparen worden gehaald. Maken van beleid duurt jaren en maatregelen en acties komen traag op gang. De beleidsresultaten zijn dan ook zorgelijk. Dat schrijft de Algemene Rekenkamer in een rapport over drinkwaterbesparing.
De Rekenkamer is kritisch op het beleid van minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat. Hij is verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening. En die staat door toenemende vraag serieus onder druk, wat onder meer blijkt uit het weigeren van drinkwateraansluitingen van zakelijke gebruikers door drinkwaterbedrijven. Sinds 2022 zijn er dat tientallen, aldus de Rekenkamer. Ook voldoen meerdere drinkwaterbedrijven niet aan de gewenste operationele reservecapaciteit.
De Rekenkamer stelt vast dat het ministerie de drinkwatertekorten niet heeft zien aankomen. In 2019 werd de stijgende drinkwatervraag in een beleidsevaluatie van het departement nog als ‘beperkt urgent’ aangemerkt, terwijl 3 jaar later drinkwateraanvragen van bedrijven werden geweigerd. “We vinden het opvallend dat, terwijl de minister plannen maakt voor de drinkwatervoorziening op de lange termijn, hij op relatief korte termijn niet heeft zien aankomen hoe de drinkwatervraag zich zou ontwikkelen”, schrijft de Rekenkamer.
Het controleorgaan signaleert voorts dat de minister niet weet hoe vaak drinkwaterbedrijven een nieuwe aansluiting voor zakelijke gebruikers hebben geweigerd. “Evenmin weet hij welke en hoeveel woningbouwprojecten gevaar lopen geen (of vertraagd) doorgang te vinden doordat de drinkwatervoorziening (nog) niet gerealiseerd kan worden. Dit betekent dat de minister geen overkoepelend beeld heeft van de gevolgen van regionale drinkwatertekorten op landelijke doelstellingen zoals de woningbouwopgave.”
Strategieën
Om de drinkwatervoorziening op peil te houden zet Madlener nu in op verschillende strategieën: uitbreiding van het aantal bronnen, besparen van drinkwater en vergroten van de investeringsruimte van drinkwaterbedrijven. Hoewel bij de uitvoering van elk van de drie sporen knelpunten worden genoemd, concentreert de Rekenkamer zich in het rapport op de drinkwaterbesparing.
Belangrijk element in het besparingsbeleid is de doelstelling dat de huishoudens voor 2035 het watergebruik hebben teruggebracht tot 100 liter per persoon per dag (is nu tussen de 128 tot 134 liter). Zakelijke gebruikers moeten over 10 jaar een reductie van 20 procent hebben gerealiseerd. De rekenkamer vindt het positief dat de minister concrete doelen heeft gesteld en ‘veel partijen daarin meekrijgt’. “We zien namelijk vaak dat het daaraan ontbreekt.”
Twijfelachtig
Maar of het ook gaat lukken is twijfelachtig. De grootste winst kan worden behaald door het verbruik van huishoudens te reduceren, omdat zij verantwoordelijk zijn voor bijna driekwart van het totale drinkwatergebruik in Nederland. Belangrijke elementen in de strategie voor de huishoudens van Madlener zijn gedragsverandering en waterbewust bouwen.
Het is de vraag of maatregelen gericht op gedragsverandering ook effectief zijn, schrijft de Rekenkamer. “Het is moeilijk in te schatten.” En over waterbewust bouwen schrijft ze: “De minister van IenW ziet de woningbouwopgave als een kans om drinkwater te besparen. Als de vele huizen die nog worden gebouwd, zouden worden uitgerust met een regen- of huishoudwatersysteem, kan dat een grote bijdrage leveren aan het behalen van de doelen. Het is echter nog maar de vraag of deze verplichting er zal komen.”
Gezondheidsrisico’s
Een reden is dat aanleggen van hemel- en grijswatersystemen in nieuwbouw veel geld kost. En ook zijn er twijfels over gezondheidsrisico’s bij huishoudelijke gebruik van hemel en grijswater. Het ministerie laat een en ander onderzoeken en dat kost tijd. “Tegen de tijd dat er daadwerkelijk een verplichting kan gelden, zijn er al veel huizen gebouwd”, stelt de Rekenkamer.
Daar komt bij dat bouwminister Mona Keijzer met haar programma Schrappen Tegenstrijdige en Overbodige Regelgeving (STOER) juist voor ogen heeft om regels voor woningbouw te verminderen. “Dat maakt het onzeker of er überhaupt een nieuwe verplichting komt”, schrijft de Rekenkamer.
Al met al zullen, aldus de Rekenkamer, de waterbesparende maatregelen in de nieuwbouw weleens minder kunnen opleveren dan waar minister Madlener op rekent.
Zakelijke gebruikers
Ook reduceren van watergebruik door zakelijke gebruikers is omgeven met vragen. De minister van IenW heeft geen zicht op de mogelijke effectiviteit van besparingsmaatregelen voor zakelijke gebruikers, schrijft de Rekenkamer. “Op landelijk niveau is nog te weinig bekend over waar bedrijven drinkwater voor gebruiken om te kunnen bepalen welke maatregelen effectief zouden kunnen zijn. Het is daarom nog niet mogelijk in te schatten hoe realistisch het is dat het doel van 20 procent vermindering in 2035 wordt gehaald.”
En omdat de prijselasticiteit van drinkwater laag is, zal een prijsverhoging (bijstellen belasting op leidingwater, BOL) vermoedelijk maar een beperkte bijdrage leveren aan het behalen van het doel.
In zijn analyse stelt de Rekenkamer voorts vast dat in het beleid van de minister tussendoelen ontbreken. “Dus is niet duidelijk wanneer de minister op schema ligt met het behalen van zijn doelen.” Madlener krijgt dan ook, naast aanpak van genoemde knelpunten als gedragsverandering en technische maatregelen, de aanbeveling om die tussendoelen op te stellen.
Voorts is het belangrijk dat de minister beter in beeld heeft welke maatschappelijke gevolgen de tekorten kunnen hebben en vooruitloopt op hoe hij hierop zal reageren, schrijft de Rekenkamer.
Reactie
In een reactie schrijft Madlener in lijn met de aanbevelingen van de Rekenkamer dat werken aan waterbewustzijn belangrijk is. Hij stelt daarbij dat het ministerie met een nieuwe waterwebsite en via campagnes inzet op het vergroten van urgentiegevoel en bewustwording bij burgers en bedrijven.
Voor het zakelijk gebruik verwacht de minister veel van de waterscans die door de drinkwaterbedrijven met hun zakelijke klanten worden uitgevoerd. Deze scans zijn bedoeld om te achterhalen welk water waar in het proces gebruikt wordt en wat het besparingspotentieel voor drinkwater is.
De aanbeveling om tussendoelen te formuleren om voortgang te monitoren, wordt meegenomen bij de actualisatie van het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing medio 2026, schrijft de bewindsman.
LEES OOK
H2O Actueel: Belastingplan: gefaseerd afschaffen heffingsplafond BOL
