Grootschalige vissterfte in de Ringvaart van de Haarlemmermeer tijdens de zomer van 2025 was voor het Hoogheemraadschap van Rijnland aanleiding om zowel intern als extern onderzoek te doen naar het eigen handelen. ‘Het is fundamenteel om sneller op te schalen bij vissterfte.’
De oorzaak van de vissterfte is niet precies te achterhalen. De grootschaligheid ervan leidde tot onrust bij beroeps- en sportvissers, gemeenten en omwonenden. En meldingen bij de dierenambulance. Naast deze onrust waren er voor het Hoogheemraadschap van Rijnland nog twee andere redenen om onderzoek te laten doen naar de gang van zaken afgelopen zomer.
Hans Schouffoer“We waren simpelweg ontevreden over de eigen aanpak”, stelt hoogheemraad Hans Schouffoer. “Dit incident was anders dan vissterfte zoals we die uit het verleden kennen. Vissterfte komt altijd al voor, maar de steeds drogere zomers – door klimaatverandering – beperken ons handelingsperspectief. Bijvoorbeeld doordat we door droogtemaatregelen niet kunnen doorspoelen. Of doordat het water dat we kunnen doorspoelen weinig zuurstof heeft. We moeten voorbereid zijn op herhalingen, in elk geval van de omstandigheden waarin deze vissterfte plaatsvond.”
Rijnland vroeg de eigen afdeling Concern Control en de externe adviseur John Steeg om de aanpak van het hoogheemraadschap te onderzoeken. “Beide onderzoeken laten zien dat we beter kunnen handelen. Daarin zijn grofweg twee elementen te onderscheiden: het gaat om een betere systemische aanpak en het gaat om organisatiekracht.”
Als het gaat om de organisatie, concluderen de onderzoekers dat er verbeteringen te behalen zijn bij het opstellen van protocollen, de interne afstemming en de verslaglegging. “Dat leidt uiteindelijk tot betere afspraken met andere betrokkenen, bijvoorbeeld de sport- en beroepsvissers, en een betere communicatie en afstemming over onze handelswijze.”
Eén van de conclusies is ook dat het waterschap sneller op moet schalen bij vissterfte. “Wij kiezen voor de lijn dat we ook bij twijfel over de ernst van de vissterfte sneller in actie komen. Dat betekent dat we een team van experts samenstellen om meer regie te krijgen op het dagelijkse waterkwaliteitsbeheer.”
En dat moet uiteindelijk leiden tot een verbeterd handelingsperspectief, denkt Schouffoer. “Het gaat om timing. We kunnen als waterschap slechts beperkt ingrijpen als zo’n situatie als vorig jaar eenmaal is ontstaan. In dit geval vermoedelijk door een combinatie van warm weer, beperkte doorstroming en een laag zuurstofgehalte in het water. Het is misschien wel mogelijk om beter te handelen als we het eerder aan zien komen, en daarover te communiceren. Bijvoorbeeld door meer zuurstofmetingen in het water.”
Daarom gaat Rijnland de risicogebieden systematisch monitoren. “En als het droogteprotocol in werking is, zullen we anders naar de zuurstofgehaltes moeten kijken. Ook zoeken we het gesprek met peilbeheerder Schiphol, dat is een belangrijke partner in deze, omdat we aan zoveel mogelijk knoppen zullen moeten draaien om effectief te kunnen reageren als dat nodig is.”
