Het stedelijk waterbeheer in Nederland staat onder druk door de gevolgen van klimaatverandering, toenemende druk op bebouwd gebied, noodzakelijke vernieuwing van rioleringssystemen en tekort aan personeel. Dat blijkt uit de Monitor Gemeentelijke Watertaken 2024 van Stichting RIONED.
Met de monitor wil RIONED inzicht geven in de toestand van stedelijk waterbeheer. Voor de editie van 2024 heeft 90 procent van de 307 gemeenten deelgenomen aan het onderzoek en vragen beantwoord over hoe zij hun watertaken voor vuil-, hemel- en grondwater uitvoeren, schrijft de stichting in een persverklaring. De vorige meting stamt uit 2016. De volgende wordt over vier jaar gehouden.
“De riolering in Nederland werkt nog goed, maar de druk op systemen en mensen neemt toe”, concludeert directeur Hilde Niezen van RIONED. Extreme weersomstandigheden, zoals hevige regenval en langdurige droogte, vragen om grootschalige aanpassingen, aldus de directeur. “Als klimaatverandering doorzet, is niet alles meer maakbaar en oplosbaar.”
Tempo omhoog
De komende jaren zijn cruciaal om de groeiende opgaven de baas te blijven, schrijft Niezen in het voorwoord van het rapport. Zo moet het tempo van vervangingen flink omhoog, omdat anders de hemelwater- en vuilwatersystemen kwetsbaarder worden voor storingen, verstoppingen en lekkages, met alle gevolgen van dien voor onze leefomgeving en gezondheid.
Deze opgave wordt gefrustreerd door ‘een groot tekort aan (goed opgeleide) medewerkers, ondanks inspanningen om dit probleem op te lossen’. “De komende jaren zijn meer mensen én meer geld nodig om deze watersystemen op peil te houden en om onze steden en dorpen toekomstbestendig te maken.”
Vernieuwingstempo
In Nederland ligt in openbaar gebied 163.000 km aan rioolleidingen onder de grond, exclusief kolk- en huisaansluitingen. De lengte van deze publieke kolk- en huisaansluitingen bedraagt tenminste 75.000 km.
De snelheid waarin de riolering wordt vernieuwd is afgenomen tussen 2016 en 2024, stelt RIONED vast. De oorzaken van de vertraging zijn legio: nieuwe thema’s die aandacht vragen van gemeenten (klimaatadaptatie, energietransitie en duurzaamheid), tekort aan personeel, hoge kosten en drukke ondergrond. Toch moet het huidige vernieuwingstempo van zo’n 800 kilometer per jaar omhoog, schrijft RIONED. Op de lange termijn moet dit tempo verdubbelen.
Dan moet er onder andere wat worden gedaan aan de onderbezetting bij het stedelijke waterbeheer. Daarvoor hebben gemeenten nu 1.500 fte in dienst en wordt voor 152 fte aan krachten ingehuurd, aldus het onderzoek. "Volgens hun eigen water- en rioleringsprogramma’s hebben gemeenten eigenlijk 2.100 fte nodig. Dat betekent een onderbezetting van bijna 25 procent.” Met name de kleine(re) gemeenten hebben te maken met tekorten. “Hierdoor neemt de druk op medewerkers toe, waardoor taken worden uitgesteld.”
Klimaatadaptatie
In het stedelijk waterbeheer gaat steeds meer aandacht uit naar klimaatadaptatie. “Vrijwel alle gemeenten (90 procent) hebben beleid opgesteld om wateroverlast te voorkomen, 62 procent om de effecten van droogte te verminderen en 63 procent om hittestress tegen te gaan”, schrijft RIONED.
Het beleid ligt meestal vast in een water- en rioleringsprogramma, waaraan investeringen en beheerplannen zijn gekoppeld. Verder doet 46 procent van de gemeenten onderzoek naar mogelijkheden voor ondergrondse afvoer van overtollig grondwater en 28 procent naar mogelijkheden voor ondergrondse aanvoer om grondwatertekorten aan te vullen.
Overstorten
Ondanks de gevolgen van klimaatverandering, zoals extreme regenval, neemt het aantal overstorten af, blijkt uit het onderzoek. De afgelopen drie jaar waren er jaarlijks in totaal 210 incidenten waarin de lozing van hemel- en/of verdund afvalwater uit een gemeentelijke voorziening de oorzaak was. "Dit is een grote afname ten opzichte van de inventarisatie in 2016, toen dit 500 keer werd opgegeven."
Vorig jaar telde Nederland 14.600 gemengde overstorten. Daarnaast waren er ruim 72.000 hemelwateroverstorten en hemelwateruitlaten van gescheiden stelsels. Dit is een toename van 60 procent ten opzichte van 2016, schrijft RIONED.
