Een generiek verbod op bestrijdingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden zou voor de land- en tuinbouw een verlies van circa 120 miljoen euro per jaar betekenen. Dat blijkt uit een onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN).
Of zo\'n verbod daarmee \'evenredig\' is, kunnen de onderzoekers nu niet inschatten. Die evenredigheid hangt namelijk af van de kosten die nodig zijn voor de drinkwaterproductie, waaronder de (zuiverings)kosten die specifiek samenhangen met bestrijdingsmiddelen. Gedetailleerde data daarover waren echter niet beschikbaar.
Aanleiding voor het onderzoek was een motie van Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot (D66) in november 2022. Daarin werd de regering verzocht een generiek verbod op het gebruik van bestrijdingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden (GWB-gebieden) in te stellen. De toenmalige landbouwminister zegde de Kamer toe een ‘impactanalyse’ uit te laten voeren, teneinde tot een weloverwogen en onderbouwd besluit te komen.
Dat leverde allereerst, in november 2024, een eveneens door de WUR gemaakte ‘quickscan’ op. Die liet zien dat de gevolgen van een generiek verbod op het gebruik van bestrijdingsmiddelen (gewasbeschermingsmiddelen en biociden) in GWB-gebieden het grootst zijn voor meerjarige teelten en gewassen met een hoge opbrengst (pootaardappels, fruit en bollen). Zowel de gangbare als de biologische teelt zouden hier geen toekomstperspectief meer hebben.
Waterkwaliteit
Vervolgens is in een verdiepende studie onderzocht wat de landbouwkundige, niet-landbouwkundige en economische gevolgen zijn van zo’n generiek verbod. De uitkomsten van deze studie heeft de huidige minister van LVVN, Femke Marije Wiersma, deze week naar de Tweede Kamer gestuurd.
Naast het verlies van circa 120 miljoen euro per jaar voor de land- en tuinbouw (vooral voor bedrijven met meerjarige gewassen, zoals fruitteelt en boomkwekerij) keken de onderzoekers naar de verwachte verbetering van de waterkwaliteit in de winputten. Als voorbeeld hierbij diende het grondwaterbeschermingsgebied Valtherbos in Drenthe.
In de waarnemingsputten van dit gebied zijn in de periode 2006-2024 in totaal 36 actieve stoffen van bestrijdingsmiddelen of metabolieten van deze stoffen aangetroffen, waarvan 25 stoffen in meer dan 2 procent van de grondwatermonsters. Een causaal verband tussen een bepaalde toepassing en het aantreffen van een stof in het grondwater was met de huidige datasets niet aan te tonen.
Drie opties
De stoffen die het meest bijdragen aan het totale berekende gebruik zijn, op een paar uitzonderingen na, niet in het grondwater aangetroffen. “Dit illustreert dat factoren zoals stofeigenschappen en uitspoelingsgevoeligheid van de bodem bepalend kunnen zijn voor het verband tussen een bepaalde toepassing en het aantreffen van een stof in het grondwater”, aldus de onderzoekers.
Het is volgens hen nu aan de politiek om af te wegen of een generiek verbod een \'geschikte, noodzakelijke of evenredige maatregel\' is voor het verbeteren van de kwaliteit van het grondwater als grondstof voor drinkwater. Zelf zien zij drie opties: het instellen van een verbod, het aanscherpen van de gebruiksbeperkingen of het laten voortbestaan van de huidige situatie.
Minister Wiersma wil \'gezien de impact van mogelijke maatregelen\' nu eerst met haar collega Barry Madlener (Infrastructuur en Waterstaat) en met de provincies in overleg over deze opties. Na het zomerreces zal ze Kamer informeren over de uitkomst van deze besprekingen, schrijft ze in haar begeleidende brief.
