De recent gevallen en nog te verwachten regen zorgt voor enige verlichting voor onder andere landbouw en natuur. Maar voor een echte opleving is het nodig dat de grondwaterstanden flink stijgen, geeft de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling aan. Daarvoor zou het meer en langer moeten regenen dan wordt voorspeld. Waterbeheerders nemen hier en daar nieuwe droogtemaatregelen.
In de huidige regenperiode valt ongeveer 30 millimeter neerslag, verwacht het KNMI. Dit biedt beperkt soelaas want na volgende week wordt het weer droger en warmer. Het landelijk gemiddelde neerslagtekort is de afgelopen dagen iets afgenomen maar het niveau is nog wel actueel 127 millimeter.
Hiermee is het net zo droog als rond deze tijd in het recordjaar 1976. Naar verwachting stijgt het neerslagtekort de komende 15 dagen naar 142 millimeter (zie figuur onderaan).
Voorjaar in Nederland steeds droger
Het contrast met een jaar geleden toen het in mei nog kletsnat was, kan daarmee niet groter zijn. In een bericht op de website van Rijkswaterstaat schetst Peter Siegmund, klimaatexpert bij het KNMI, de stand van zaken. “Het is nu in mei al erg droog. Meestal wordt het pas echt droog tegen het einde van de zomer.”
Het past volgens Siegmund bij de trend dat in Nederland het voorjaar steeds droger wordt. “Dat komt vooral omdat er meer water verdampt, wat voor een groot deel wordt veroorzaakt door meer zonnestraling en voor een klein beetje door hogere temperaturen.”
De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) geeft in de droogtemonitor deze toelichting. “De neerslag van het afgelopen weekeinde en de verwachte regen in deze en aankomende week zorgen ervoor dat de situatie voor de (rivier)natuur en landbouw niet verder verslechtert. Maar voor een echte opleving is er een flinke stijging van de grondwaterstanden nodig, waarvoor er langer en grotere hoeveelheden neerslag moeten vallen dan in de actuele weersverwachtingen.”
Grondwaterstanden vaak laag tot zeer laag
In grote delen van het land staan de grondwaterstanden lager tot veel lager dan normaal voor eind mei, meldt de LCW. “Na een lichte stijging van de grondwaterstanden eind april door neerslag, is er nu weer sprake van sterk dalende grondwaterstanden als gevolg van het oplopende neerslagtekort. De grondwaterstanden staan op veel locaties op het niveau overeenkomstig met (voor deze tijd van het jaar) de laagste grondwaterstand van de afgelopen jaren (afgelopen 10 tot 30 jaar).”
Alleen rondom de stuwwallen is sprake van een uitzondering. De grondwaterstanden zijn op het ogenblik gemiddeld, omdat het grondwatersysteem hier traag reageert en het effect van de natte periode tot eind 2024 nog zichtbaar is.
Beperkingen voor scheepvaart
De afvoeren van de Rijn en Maas zijn lager dan gemiddeld, al stijgen ze nu wel door neerslag in de stroomgebieden. Het scheepvaartverkeer op de grote rivieren ondervindt hinder. “In verband met de lage waterstanden op de Waal en IJssel kunnen schepen minder lading meenemen. Door de lichte toename van de afvoer nemen deze beperkingen tijdelijk af.”
De LCW herhaalt de boodschap die al een tijdje wordt uitgedragen. De afvoer van zowel de Rijn als de Maas is laag voor de tijd van het jaar, maar nog voldoende voor de watervraag.
Het beschikbare water wordt zo goed mogelijk verdeeld onder alle watergebruikers, zegt LCW-voorzitter Bart Vonk in het Rijkswaterstaat-bericht. “Dit doen we met een slim systeem via stuwen, pompgemalen en sluizen. Hiermee kunnen we water naar een groot aantal gebieden sturen waar dat nodig is. Maar, er blijven altijd plekken waar we geen water heen kunnen sturen.”
De effecten van de droogte zijn vooral merkbaar in hoger gelegen gebieden en op plekken zonder extra wateraanvoer. Hier en daar beginnen kleinere beken droog te vallen.
Extra zoetwatervoorraad in IJsselmeergebied
De waterbeheerders hebben de afgelopen maanden diverse maatregelen getroffen, vooral om water vast te houden en verzilting tegen te gaan. Zo is het streefpeil van het IJsselmeer en Markermeer eerst verhoogd naar 15 centimeter en vervolgens naar 12,5 centimeter onder NAP. Dit zorgt voor een extra voorraad zoetwater in de noordelijke helft van Nederland, voor als de droogte zich doorzet.
Waterschap Drents Overijsselse Delta laat weten dat het momenteel noodzakelijk blijft om water vanuit de IJssel en het IJsselmeer aan te voeren, om aan de watervraag te kunnen voldoen. Wel ziet het waterschap de verlichting door de regen terug in het aantal aanvragen voor beregening. Dat is licht afgenomen.
Droogtemaatregelen door waterbeheerders
De droogtemaatregelen van waterschappen zijn op dit moment voornamelijk lokaal en op beperkte schaal, aldus de LCW. Recent zijn er enkele maatregelen bijgekomen.
In West-Nederland zijn eind vorige week de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA) en Doorvoer Krimpenerwaard (DKW) aangezet. Hiermee is extra water doorgevoerd naar het gebied van het hoogheemraadschap van Rijnland, terwijl ook verzilting van de Hollandsche IJssel werd tegengegaan. Gisteren is de extra aanvoer alweer stopgezet, omdat inmiddels voldoende water beschikbaar is door de regenval en de verhoogde Rijnaanvoer.
Nog het vermelden waard: de capaciteit van de KWA is verdubbeld. Hieraan is tien jaar gewerkt. Het project is half mei officieel afgerond.
Onttrekkings- en beregeningsverboden
Waterschappen in het oosten en zuiden van Nederland hebben tijdelijke verboden ingesteld voor het onttrekken van grondwater dan wel oppervlaktewater. Ook is het soms niet meer toegestaan om grasland te beregenen met grondwater.
Zo kwam Brabantse Delta op 14 mei met nieuwe onttrekkingsverboden vanuit oppervlaktewater voor zes stroomgebieden. Dat bracht het totaal op twaalf gebieden. Op 22 mei werden de verboden voor drie geboden uitgebreid.
Vallei en Veluwe kondigde op 14 mei voor onbepaalde tijd een verbod af op onttrekking uit oppervlaktewater waarop geen aanvoer mogelijk is. De regen in het weekend van 24 en 25 mei was zeer welkom, meldt het waterschap. De neerslag zorgt weliswaar nog niet voor verhoging van het grondwaterpeil maar helpt wel om de bovenste grondlaag vochtig te houden. Ook is er minder verdamping.
In het gebied van Waterschap Vechtstromen is het vanaf de eerste week van juni voorlopig niet meer geoorloofd om water te halen uit vijvers in stedelijk gebied. De maatregel is volgens Vechtstromen nodig om te voorkomen dat vijvers een te lage waterstand krijgen en de kwaliteit van het water vermindert.
Gezuiverd rioolwater ingezet in Zeeland
Waterschap Scheldestromen neemt extra maatregelen om het watersysteem van sloten, kreken en vijvers in Zeeland op peil te houden. Op sommige plekken zet het waterschap gezuiverd afvalwater uit rioolwaterzuiveringen in. Zo wordt voorkomen dat er onomkeerbare schade aan bodem, plant en dier ontstaat.
Wetterskip Fryslân startte vorige week met het verwijderen van planten – hekkelen – in sommige aanvoersloten. Dit gebeurt vanwege de droogte een paar weken eerder dan normaal. Wetterskip handhaaft de komende weken het verhoogde boezempeil van 50 tot 48 centimeter onder NAP (normaal is 52 centimeter) en de hogere slootpeilen.
In Limburg speelt het waterschap in op de droogte door de stuwen in de hoge zomerstand te zetten waar dat mogelijk is. Daardoor spoelt water minder snel weg in de beken. Ook zorgt Waterschap Limburg ervoor dat meer water wordt ingelaten vanuit de Noordervaart in het eigen wateraanvoersysteem. Een deel van dit water is ook voor het gebied van Waterschap Aa en Maas.
Volgens Waterschap Rivierenland is met meer neerslag en iets meer water in de rivieren het waterbeheer meer in balans. Er is minder aanvoer van water nodig om op peil te blijven. Wel komt het waterschap met een waarschuwing: “De druk is er even af, maar de zomer moet nog beginnen.”
