Oorlog en water zijn al sinds mensenheugenis innig verbonden. Water kan bewust worden ingezet als wapen. Ook kunnen oorlogshandelingen schade toebrengen aan waterwerken en zo grote problemen veroorzaken. ‘Het is belangrijk dat onderzoekers zulke gebeurtenissen documenteren en onrecht aan de kaak stellen.’
“Water krijgt in het onderzoek naar oorlogssituaties vaak geen prominente rol”, zegt Jeltsje Kemerink–Seyoum. “Terwijl dat eigenlijk wel nodig is. Kemerink–Seyoum is onderzoeker bij het IHE Delft Institute for Water Education en coördinator van het Water and Development Partnership Programme van dit instituut.
Jeltsje Kemerink-SeyoumBinnen dit programma, financieel gesteund door het ministerie van Buitenlandse Zaken, worden onderzoeksprojecten uitgevoerd in Afrika en het Midden Oosten. Dat gebeurt ook in Jemen, Palestina en Soedan, gebieden waar oorlog wordt gevoerd.
Om aan een breder publiek en de donoren te laten zien dat water een rol speelt in deze oorlogen en te discussiëren over de vraag hoe wateronderzoekers zich in zulke situaties op kunnen stellen, organiseerde Kemerink–Seyoum onlangs een bijeenkomst met als thema ‘water en infrastructuur in tijden van oorlog’.
“Onderzoek in oorlogssituaties levert allerlei praktische en morele dillema’s op”, zegt Kemerink–Seyoum. “Je wilt mensen niet in gevaar brengen, anderzijds is het belangrijk dat het wordt gedocumenteerd als water wordt gebruikt als wapen of als er gevaarlijke situaties kunnen ontstaan door dreigende schade aan waterwerken.”
Als voorbeeld noemt ze een dam in Soedan, gelegen in door rebellen gecontroleerd gebied. “Gebrek aan onderhoud aan die dam, kan leiden tot overstromingen. Onderzoekers hebben die risico’s in kaart gebracht.”
Dat leidt ook, in dit concrete voorbeeld, tot het risico dat de rebellen de dam doorbreken en zo een overstroming in een druk bevolkt gebied veroorzaken. “De vraag is inderdaad hoe je de kennis het beste kunt gebruiken. In dit geval is er voor gekozen de situatie breed onder de aandacht te brengen – en dat is zeker in de lokale media ook gelukt – zodat er bijvoorbeeld evacuatieplannen kunnen worden gemaakt en zodat in elk geval heel duidelijk is wie er verantwoordelijk is als er iets misgaat.”
Tijdens de bijeenkomst werd volgens Kemerink–Seyoum duidelijk dat onderzoekers een belangrijke rol kunnen spelen in oorlogsgebieden. “Je ziet in al die conflicten, of nu Oekraïne, Jemen of Gaza is, dat water – of het nu gaat om de toegang tot schoon water of juist overstromingsgevaar – van strategisch belang is. Wij geloven dat het belangrijk is dat onderzoekers vastleggen wat er gebeurt en daar ook over getuigen om het onrecht aan de kaak te stellen. Dat is absoluut geen makkelijk werk, maar wel hard nodig.”
