De R zit weer in de maand, en het weer schippert tussen nazomer en welkome herfstbuien. Rain or shine: voor zowel zonnige als regenachtige vrije uurtjes worden de komende tijd veel activiteiten over waterthema's georganiseerd. Een kleine selectie uit het grote aanbod voor de komende maand.
Oosterscheldeweek
Tot en met zaterdag 12 september is het nog Oosterscheldeweek in Nationaal Park Oosterschelde. Lees: zeekajakken, snorkelen, zandbanktours, met gidsen zoeken naar nachtelijk leven rondom het dijkwachtershuisje in Wissenkerke, het onderwaterleven in de getijdenbakken determineren, je onderwaterbrevet halen, onder de Zeelandbrug doorvaren, wandelingen door de inlagen (gebieden tussen een zeedijk en een reservedijk) van Noord-Beveland, een avondlezing over verdronken dorpen, en avontuurlijke tochten over slikken en schorren in gebieden waar je normaal niet mag komen. Een feestweek kortom, voor iedereen die van zilte lucht en schepnetjes houdt, de horizon graag door een verrekijker bekijkt, dijkwerkersjargon en mooie flora- & faunanamen wil leren, of zeldzame duisternis en een volle sterrenhemel zoekt.
Dijkwachtersdiploma
Komende zaterdag 12 september organiseert Waterschap Aa en Maas samen met IVN Natuureducatie een Waterdag bij natuurcentrum De Maashorst in Nistelrode. Hier kunnen kinderen hun dijkwachtersdiploma halen, meedoen aan een zandzakkenrace, loodgieter spelen, een bosbrand blussen en leren waar de 3 P’s ook alweer voor stonden.
Toekomst van Zeeland
In het Watersnoodmuseum is zaterdag 12 september de (Engelstalige) workshop 'Sporen van de toekomst in het landschap'. Onder leiding van ontwerpers Roberta Di Cosmo en Ana Robles Pérez kan men hier aan de hand van historische kaarten en eigen ideeën “over de toekomst speculeren en onderzoeken hoe Zeeland opnieuw kan veranderen”. De workshop bestaat onder andere uit een wandeling door het buitengebied om verhalen en herinneringen op te halen.
Open Monumentendag
Komend weekend (11 t/m 13 september) openen ruim 6.000 monumenten in het land gratis hun deuren in het kader van Open Monumentendag, met dit jaar als thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. De feestelijke opening staat dit jaar in het teken van het bijzondere verhaal van Flevoland, dat net als de Open Monumentendag 40 jaar bestaat. Op het programma staan o.a. de openingsshow ‘Tussen zee en morgen’, een concertlezing van historicus Eva Vriend over de inpoldering van Flevoland, en een boottochtje met de MS Waddenzee naar gemaal Wortman. Dit gemaal werd in 1956 in gebruik genomen om de Oostelijke Flevopolder (samen met de gemalen Lovink en Colijn) droog te leggen, en is vandaag de dag een (nog altijd werkend) Rijksmonument. Vrijdagavond zijn medewerkers van Waterschap Zuiderzeeland aanwezig om over deze geschiedenis te vertellen en te demonstreren hoe de dieselmotoren van het gemaal handmatig bediend worden.
De rest van het weekend openen ook vele andere locaties uit de waterwereld hun deuren, zoals gemaal Van Sasse (volgens Aa en Maas “een Eftelingwaardige attractie”), een groot aantal watertorens, en monumentale vuurtorens van Rijkswaterstaat zoals het Lage Licht in Westkapelle.
Het voormalige hoofdkantoor van Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) aan de Maastrichtse Sint Pieterskade, dit weekend ook te bezichtigen, staat overigens te koop.
Allesveranderende weersvoorspelling
Hoezeer water, het weer en defensie met elkaar verbonden zijn is een interessante ‘driehoek’ met het oog op klimaatverandering, maar ook terugkijkend op de vele lessen die de geschiedenis hierover rijk is. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen weersvoorspellingen zodanig als kwestie van nationale veiligheid werden beschouwd dat openbare weerberichten zelfs werden opgeschort, was het voorspellen van het weer (zonder satelliettechnologie) nog behoorlijk uitdagend. De film Pressure, die vanaf donderdag 10 september in Nederlandse bioscopen te zien is, vertelt het waargebeurde verhaal van de Schotse meteoroloog James Stagg, die een cruciale rol heeft gespeeld in het laten slagen van de landingen op de D-Daystranden in Normandië. De slagingskansen van D-Day hingen namelijk sterk af van specifieke weersomstandigheden, waaronder laagtij bij zonsopkomst (om Duitse versperringen op het strand bloot te leggen) en een relatief rustige zee (om amfibische landingen mogelijk te maken). De operatie stond gepland voor 5 juni 1944, en generaal Eisenhower was aanvankelijk vastberaden om de operatie op die dag te laten plaatsvinden. De film gaat over Staggs vermogen om onvolledige en tegenstrijdige meteorologische gegevens onder immense tijdsdruk te interpreteren, en zijn pogingen de geallieerden te overtuigen om D-Day met 24 uur uit te stellen omdat hij er (terecht) van overtuigd was dat er storm op komst was. “Stagg was iemand die niet geïnteresseerd was in wat mensen wilden horen, maar vastbesloten was om hen te vertellen wat ze moesten horen”, aldus regisseur Anthony Maras tegen de BBC. “En ik denk dat daar heldenmoed in schuilt.”
Redbad, de Noordzeekoning
In het Fries Museum is afgelopen weekend de (volgens het museum ‘epische’) tentoonstelling REDBAD - water, wolven en Wodan geopend. Centraal staat de machtige Redbad (ook wel Radbod of Radboud), ‘koning der Friezen’ van ca. 680 tot 719. Via Redbad vertelt de tentoonstelling het verhaal van ‘één van de minst bekende hoofdstukken uit de geschiedenis van Noordwest-Europa’, namelijk die van het Frisia van de 7e en 8e eeuw. Een beetje een “Game of Thrones-achtige” tijd, aldus Diana Spiekhout, conservator middeleeuwen en terpencultuur bij het museum, in het Dagblad van het Noorden. Hoe leefden de mensen toen, in dit Noordzeegebied dat zich uitstrekte langs grote delen van de huidige Nederlandse en Noord-Duitse kust en het Utrechtse rivierengebied? De reizende tentoonstelling (te zien t/m 7 februari) is het resultaat van een groot onderzoeksproject van Nederlandse en Duitse universiteiten, musea en erfgoedinstellingen. Naast de tentoonstelling presenteren deze partijen samen ook een wetenschappelijke publicatie, een boek, een educatieprogramma voor scholen, een rollenspel en een randprogramma met lezingen en workshops.
Weekend van de Wetenschap
Een groot aantal organisaties uit de (drink- en afval)watersector en de waterbouw benut het Weekend van de Wetenschap (vrijdag 2 t/m zondag 4 oktober) om een inkijkje te geven in de wereld die schuilgaat achter de kraan, de toiletpot, dijken, bruggen en meer van zulks.
Zo kunnen kinderen op Hogeschool Saxion (Enschede) met zand en water rivieren en dammen bouwen om te ontdekken hoe een rivier ‘werkt’, en hoe oevers eroderen. Ook op de Universiteit Utrecht kunnen kinderen met een mini-rivier experimenteren wat er met rivieren en het land eromheen gebeurt als het hard regent, lang droog blijft of de zeespiegel stijgt. Door dijken te bouwen en te ontdekken wat de natuur zelf kan, kunnen ze leren hoe een overstroming voorkomen kan worden. Ook zal er in een kinderlezing worden uitgelegd hoe oceaanstromingen flessenpost – maar ook plasticafval – over de hele wereld meevoeren.
In het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk kunnen kinderen zinkstukjes knutselen (naar analogie van de matten die op de bodem van de Oosterscheldekering zijn gebruikt), en met de minimetronoom onderzoeken hoe water zijn weg vindt.
Wat gebeurt er met een dorp bij extreme regen of hitte? Over die vraag gaat het aan de watertafel op het Strand vol Wetenschap in Almere, waar het draait om het bedenken van oplossingen voor wateroverlast en droogte. Bij Aeres Hogeschool Almere kunnen kinderen waterbeestjes onder de microscoop bekijken, de verschillen tussen zand, klei en veen ontdekken, een drone besturen om landschappen in kaart te brengen, en kaarten leren interpreteren.
Ook in Friesland is genoeg te doen. Bij Wetsus mogen kinderen waterproefjes doen, en in de Martenatuin in Franeker kan gezocht worden naar bodemdieren die iets vertellen over de staat van de bodem. In Werelderfgoedcentrum Waddenzee kan geknutseld worden met aangespoelde jutvondsten.
In Wageningen leggen het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Wageningen University & Research de focus dit jaar op de bodem. Men kan hier echte bodemmonsters onderzoeken, meedoen aan een regenwormenrace, en leren over ondergrondse netwerken van bacteriën, schimmels en wormen.
Bij C the Future in Haarlem komt een waterlaboratorium over de wereld achter drinkwater. Hier kunnen bezoekers leren over stoffen die de waterkwaliteit beïnvloeden, en kennismaken met analysetechnieken die gebruikt worden voor het monitoren van de drinkwaterkwaliteit. Ook wordt in Haarlem verteld over het gebruik van wolkorrels voor een droogtebestendige bodem, regenwaterabsorberende stoeptegels van TerraTile, en 3D-geprinte oplossingen voor de ‘infrastructuur en infranatuur van de toekomst’ van Neolithic. Dura Vermeer zal aanwezig zijn om de weg- en waterbouw in de schijnwerpers te zetten, en bezoekers te laten ervaren hoe het is om een graafmachine te bedienen.
In het bezoekerscentrum van de Amsterdamse Waterleidingduinen laat Waternet zien hoe het bedrijf controleert of drinkwater schoon en veilig is, en kan men mee op excursie door de duinen om te ontdekken hoe rivierwater wordt voorgezuiverd via duininfiltratie.
Waterschap Amstel, Gooi en Vecht zal rondleidingen en proefjes organiseren op rioolwaterzuivering Horstermeer, en in Amsterdam vertelt The Great Bubble Barrier hoe bellenschermen helpen om zwerfvuil uit oppervlaktewater te verwijderen.
Bij het GeoFort in Herwijnen kunnen kinderen tijdreizen naar het jaar 2120, waar ze kunnen kennismaken met de nature-based toekomstvisie van samenwerkingsverband NL2120.
Jong en oud zijn ook welkom bij het IHE Institute for Water Education in Delft, om via proefjes en spelletjes te leren hoe mangrovebossen kustgebieden beschermen, hoe waterbesparende technologie werkt, en wat de watervoetafdruk van verschillende gewassen is.
In Burgers’ Zoo zal een rondleiding worden gegeven door de waterfabriek van Burgers' Ocean. Hierbij zal het gaan over de eiwitafschuimers, filtratiestappen en andere waterzuiveringstechnieken die nodig zijn voor de specifieke waterkwaliteit die dit onderwaterlandschap nodig heeft.
Het Weekend van de Wetenschap is overigens niet alleen op kinderen afgestemd. Zo is er op de Universiteitscampus op het Spui in Den Haag bijvoorbeeld een mini-college over maatregelen die genomen worden om woonwijken te beschermen tegen wateroverlast en overstromingen. Bezoekers kunnen leren hoe overstromingsgevoelig hun huis is, en wat men thuis kan doen in geval van wateroverlast of een overstroming. Hierbij is ook ruimte voor emoties die klimaatverandering oproepen (“Deel je ervaringen over hoe je met angst voor extreme weersomstandigheden zoals zware regenval, overstromingen, natuurbranden en stormen omgaat”).
Ook het KNMI houdt op 3 oktober een open dag, onder andere met rondleidingen over het KNMI-meetveld in De Bilt, en gesprekken met wetenschappers over klimaatverandering.
Open dagen NIOZ
Ter ere van haar 150-jarig bestaan (en deels ter gelegenheid van het Weekend voor de Wetenschap) opent het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) binnenkort haar deuren op Texel en in Zeeland. Op zaterdag 3 oktober kunnen jonge bezoekers op Texel al puzzelend, knutselend en (‘Benthos Bingo’) spelend leren over oceaanonderzoek en de diepzee. Voor de wat ‘oudere jongeren’ (14 tot 18 jaar) en echte oudere jongeren (tot 99 jaar) zijn er een fototentoonstelling over 150 jaar NIOZ, lezingen waarin NIOZ’ers over hun werk vertellen, en demonstraties van onderzoeksapparatuur. Dat geldt ook voor de open dag op zaterdag 10 oktober in Yerseke. Daar kunnen kinderen dijken bouwen van lego, waterleven onder de microscoop bekijken in het Planktonlab, en leren waar je zeewier allemaal voor kunt gebruiken.
150 jaar Noordzeekanaal
Zaterdagmiddag 10 oktober duikt Bert Visser – oud-medewerker van Rijkswaterstaat, eigenaar van Dredgers.nl en vrijwilliger bij het Nationaal Baggermuseum – in de bijzondere baggergeschiedenis van het Noordzeekanaal. In een lezing in het Baggermuseum zal hij o.a. vertellen over de realisatie van het kanaal, de bouw van de nieuwe Zeesluis en het project selectieve zoutonttrekking.
Water in het heelal
In het Planetarium van Artis speelt momenteel de voorstelling Water in het Heelal. Bij Artis staat heel het jaar 2026 in het teken van water. Ook in het (onlangs deels als watermuseum heropende) aquarium, het Groote Museum en microbenmuseum Micropia zijn daarom verschillende activiteiten over water, voor jong en oud.
