Nederland moet zich niet alleen fysiek voorbereiden op klimaatverandering, maar ook werken aan de maatschappelijke veerkracht. Anders zullen de gevolgen voor kwetsbare groepen onevenredig groot zijn, waarschuwt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in zijn nieuwste rapport.
Hevige neerslag, hoge rivierwaterstanden, langdurige hitte, aanhoudende droogte en een stijgende zeespiegel kunnen de samenleving ontwrichten, aldus de WRR. "De impact van een klimaatgebeurtenis reikt verder dan schade en slachtoffers. In het slechtste geval verliezen mensen hun vertrouwen in de overheid en elkaar, raken gemeenschappen onthecht en neemt armoede toe."
Een klimaatgebeurtenis heeft dus naast fysieke ook sociale gevolgen. Andersom bepaalt de sociale context mede hoe goed mensen met klimaatgebeurtenissen kunnen omgaan. "Wie een sterk netwerk heeft of over voldoende middelen beschikt, komt doorgaans minder snel in de problemen en herstelt sneller."
Suzanne HulscherMet deze sociale gevolgen wordt in het Nederlandse adaptatiebeleid nog veel te weinig rekening gehouden, meent de raad. "Ons rapport is een vraag om aandacht", zegt Suzanne Hulscher, raadslid en hoogleraar waterbeheer en waterbouwkunde aan de Universiteit Twente.
"Klimaatadaptatie is niet slechts een kwestie van de juiste dijk op de juiste plek. We laten zien dat de sociale infrastructuur er echt toe doet: aanpassen gaat ook om mensen. En daar is nog heel veel te winnen."
Klimaatshelters
Dat betekent dat ook rekening gehouden wordt met factoren als omgaan met onzekerheid, sociale cohesie en sociaaleconomische positie. "In hoeverre zijn mensen bijvoorbeeld bereid om elkaar te helpen? En wat is de risicoperceptie? Als mensen denken dat de overheid alles wel regelt, zullen ze niet zelf in actie komen", legt Hulscher uit.
In het WRR-rapport, dat vanmiddag aan minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat is overhandigd, wordt de overheid opgeroepen om in te zetten op een sociale infrastructuur die mensen naar elkaar laat omkijken, hun onderlinge vertrouwen verhoogt en handelingsperspectief biedt.
"Denk aan bibliotheken, stations en recreatievoorzieningen. Dergelijke plekken vervullen functies die de maatschappelijke veerkracht versterken. Zo kunnen ze dienstdoen als kanalen voor betrouwbare informatievoorziening, als ontmoetingspunt waar mensen elkaar beter leren kennen en als ‘klimaatshelters’ voor hulp en opvang bij calamiteiten."
Langetermijnperspectief
Dat is een zaak van alle overheden, stelt de hoogleraar. "Wij pleiten voor een bundeling van de verschillende bestuurslagen, waaronder de waterschappen. Zij zouden bijvoorbeeld, samen met het KNMI, voor een goede informatievoorziening kunnen zorgen."
Als voorbeeld wordt in het rapport het Deltaprogramma genoemd, waarbij ook verschillende departementen samenwerken. Hulscher: "De Deltacommissaris geniet breed vertrouwen en er is een langetermijnperspectief, dat is heel belangrijk."
Met het rapport wil de WRR een bijdrage leveren aan de Nationale Klimaatadaptatiestrategie, waar het ministerie van I&W momenteel samen met andere ministeries en lokale overheden aan werkt. Op 30 juni is er in Den Haag een bijeenkomst waar het rapport met vertegenwoordigers van verschillende ministeries en andere overheden wordt besproken.
"We zijn al in gesprek met de Unie van Waterschappen", vertelt Hulscher. "Daar wordt wel erkend dat de menselijke kant ook belangrijk is. Ik heb er vertrouwen in dat onze aanbevelingen worden opgepakt."
