Soms leidt de aanleg van een waterleiding tot bijzondere ontdekkingen. Bij archeologisch onderzoek in opdracht van North Water, dat ook Delfzijl van industriewater gaat voorzien, werden twee volledige sets maalstenen uit de ijzertijd aangetroffen. Die vondst geldt als uniek voor Nederland.
De maalstenen dateren van ongeveer tweeduizend jaar geleden. Ze zijn gemaakt van vesiculair basalt, een steensoort die onder andere voorkomt in het Eifelgebied. Dit wijst op handel en uitwisseling over grotere afstanden, zelfs in de ijzertijd, aldus de archeologen van Antea Group die het onderzoek uitvoerden.
De stenen maakten deel uit van roterende handmolens, die gebruikt werden om graan te malen. Het bovenste deel draaide met behulp van een houten greep over het onderste deel. Via een opening in het midden werd het graan toegevoegd.
Aardewerken potjes
Maalstenen die nog helemaal intact zijn, zijn volgens de archeologen uiterst schaars. Wat de vondst bij Amsweer nog bijzonderder maakt, is dat er twee sets vlak naast elkaar, op 10 centimeter afstand, werden aangetroffen. Daartussen werden ook aardewerken potjes gevonden, die goed te dateren zijn.
Mogelijk was er sprake van een zogenoemd verlatingsoffer: een ritueel waarbij bewoners bij het verlaten van een nederzetting waardevolle voorwerpen achterlieten. Dit wordt nog nader onderzocht.
De vondst is al in de zomer van 2024 gedaan, maar nu pas naar buiten gebracht. De archeologen werden ingeschakeld toen er een transportleiding moest worden aangelegd voor de Duurzame Watervoorziening Delfzijl (DWD). Vanuit de zuivering in Garmerwolde voorziet North Water de Eemshaven al van industriewater gemaakt van oppervlaktewater. Via de nieuwe leiding kan dat water nu ook in Delfzijl gebruikt worden.
Museum
Tijdens het Nationale Watersymposium op 11 juni in Delfzijl, als ook de DWD officieel wordt geopend, zullen de maalstenen naar alle waarschijnlijkheid voor het eerst te zien zijn. Daarna gaan ze naar een museum.
Volgens North Water, een joint venture van Evides Industriewater en Waterbedrijf Groningen, laat de archeologische vondst zien dat infrastructuurontwikkeling en erfgoedzorg goed samen kunnen gaan. "We bouwen aan een toekomstbestendige watervoorziening", aldus managing director Perry van der Marel. "Maar we dragen ook bij aan het behoud en het begrip van ons verleden."
