Uit stukken die onderzoeksjournalisten van Nieuwsuur en radioprogramma Nieuws en Co hebben opgevraagd blijkt dat de Limburgse afvalverwerker Renewi CFS B.V. zeven jaar geleden al PFAS loosde zonder daartoe strekkende vergunning. Metingen van PFAS-gehalten in het effluent van rioolwaterzuivering (rwzi) Weert leidden in 2018 al naar CFS als bron van GenX, een PFAS-stof.
Het bedrijf hoefde daar toentertijd geen boete voor te betalen; wel moest het bij het bevoegd gezag, de Gedeputeerde Staten van de Provincie Limburg, een verbeterplan indienen en een vergunning aanvragen om PFAS-houdende afvalstromen te mogen accepteren, verwerken en lozen. Dit leidde in 2022 tot aanvraag van de omstreden vergunning die dit jaar onderwerp van publiek debat werd.
Renewi CFS is een bedrijf dat vloeibare en vaste afvalstromen verwerkt uit verschillende industrieën, zoals de chemische, petrochemische, farmaceutische, verf-, metaal-, textiel- en papierindustrie. Het bedrijf loost afvalwater op gemeentelijke riolering die afvoert naar rwzi Weert. Het effluent van deze rwzi wordt geloosd op de Zuid-Willemsvaart, een kanaal dat uitmondt in de Maas.
Aan het lijntje
Aanvankelijk ging de vergunningaanvraag om het lozen van 125 gram PFAS op jaarbasis; later werd dat gewijzigd in 5 kilo. Uitgesplitst in soorten PFAS verwacht het bedrijf dat deze 5 kilo gemiddeld bestaat uit 2.8 kilo GenX, 1.1 kilo PFOA, 0.015 kilo PFOS en 1.1 kilo ‘overige PFAS’. Een jaarvracht van 5 kilo zou op basis van het aangevraagde lozingsdebiet overeenkomen met een jaargemiddelde concentratie van 33,4 microgram per liter. Op papier zou het bedrijf daarmee één van de grootste lozers van PFAS van het land worden.
Het voornemen van de provincie om dit verzoek goed te keuren zorgde dan ook voor veel ophef, toen afgelopen zomer een ontwerpvergunning ter inzage werd gelegd. Waterschap Limburg, de Inspectie Leefomgeving en Transport, Gemeente Weert, Kamerleden, drinkwaterbedrijven Evides en Dunea, drinkwaterkoepel RIWA-Maas, leden van de Limburgse Provinciale Staten, milieuorganisaties en burgers verbaasden zich over het voorgenomen besluit.
Verschillende betrokken instanties voelden zich door de wending van 125 gram naar 5 kilo ‘in de maling genomen’, aldus Nieuwsuur. In een openbaar gemaakte e-mail schrijft het waterschap eind 2023 dat het bedrijf ‘bewust gegevens over PFAS-lozingen heeft achtergehouden’.
“Ik vind dat we aan het lijntje worden gehouden. Wordt het niet eens tijd dat we als bevoegd gezag wat dwangmiddelen inzetten zoals bv. een LOD [last onder dwangsom, red.], er is immers sprake van een overtreding?”, schrijft een medewerker van Omgevingsdienst Zuid-Limburg in augustus 2024.
Tovertrucjes
In openbaar gemaakte e-mails uitten deskundigen verder zorgen over de betrouwbaarheid van de uitgevoerde immissietoets, een modelberekening om te toetsen of de lozing van een beoogde stofconcentratie toelaatbaar is in relatie tot oppervlaktewaternormen en reeds aanwezige achtergrondconcentraties. De vraag rijst of CFS in deze toetsing ‘tovertrucjes’ uithaalt en of het aan zogeheten normopvulling doet, oftewel geen maximale inspanning levert om PFAS uit het afvalwater te verwijderen en de grenzen van het toelaatbare opzoekt.
Het uitvoeren van deze toetsstap is volgens het waterschap eigenlijk überhaupt niet aan de orde, omdat de immissietoets de laatste stap van het beoordelingsproces voor lozingen vormt en pas moet worden uitgevoerd nadat is vastgesteld dat een aanvrager voornemens is zogeheten beste beschikbare technieken (BBT) toe te passen.
Volgens de ontwerpvergunning is het zuiveringsplan van CFS, de toepassing van een actiefkoolfilter, ‘BBT+’ (een grotere inspanning dan de beste beschikbare technieken) en volgens een e-mail van een vergunningverlener van Omgevingsdienst Zuid-Limburg eigenlijk zelfs ‘BBT++’.
Daar denken het waterschap en de ILT anders over. Een actiefkoolfilter is volgens hen niet geschikt voor het verwijderen van korteketen-PFAS, zoals GenX. In zienswijzen droegen beiden aan dat voor een doeltreffende verwijdering van korteketen-PFAS aanzienlijk effectievere technieken beschikbaar zijn. Ook kan de voorgenomen filterconfiguratie volgens de partijen geen BBT genoemd worden omdat het verwijderingsrendement naar verwachting niet boven de 55 procent zal uitkomen, onder meer omdat CFS er op basis van kosteneffectiviteit niet meer dan 284.300 euro per jaar aan wil uitgeven.
Precedentwerking
Volgens het waterschap brengt het afvoeren van jaarlijks 5 kilo PFAS bovendien de doelmatige werking van rwzi Weert in het geding, en ‘de schier onmogelijke uitdaging om de hoeveelheden PFAS te gaan verwijderen in veel groter debiet’. Behalve niet doelmatig is dit volgens het waterschap een afwenteling van zuiveringskosten van CFS naar de burger.
Volgens de provincie lijkt het waterschap ‘in een andere werkelijkheid te denken dan de feitelijke’, en zou het biologische zuiveringsprincipe van rwzi Weert door de lozing van PFAS niet worden benadeeld. Bovendien kan rwzi Weert op zijn beurt ook niet worden aangemerkt als BBT, stelt de provincie. “Louter het hebben van een zuivering die in hoofdzaak op biologische reiniging is gebaseerd, is volgens ons niet in overeenstemming met BBT.”
Voor wat betreft het advies dat drinkwaterbedrijf Evides ter tafel bracht verbaasde het de provincie ‘dat zij zich zorgen maakt over de drinkwaterkwaliteit van haar te produceren drinkwater’, omdat de Zuid-Willemsvaart ‘een niet natuurlijk oppervlaktewater, maar een onnatuurlijk gecreëerd kanaal [is], waarvan het water niet wordt gebruikt om drinkwater te maken’. In de ontwerpvergunning noemde de provincie het advies van Evides ‘wel heel ver gezocht’ en vroeg zich af ‘in hoeverre zij überhaupt belanghebbend zijn bij de aangevraagde en te vergunnen activiteiten van vergunninghoudster’.
Het waterschap vindt de vergunning die de provincie wil afgeven er één waarmee ‘waarbij met minimale inspanning een maximale lozing wordt toegestaan’, en vreest voor precedentwerking. “Indien vergelijkbare vergunningen in de toekomst op dezelfde wijze worden verleend, zal het cumulatieve effect van dergelijke lozingen de reeds bestaande druk op de rwzi’s van het waterschap aanzienlijk verergeren.”
Tot de laatste snik
CFS is door de NOS om een reactie gevraagd. Daarop gaf het bedrijf aan voor duidelijkere regels te zijn, zodat er een gelijk speelveld komt. Ook stelt het bedrijf dat er meer PFAS ongecontroleerd in het milieu terecht zou komen, als zij geen tussenliggende partij zou zijn.
In een schriftelijke reactie aan Nieuwsuur heeft de provincie aangegeven dat ze binnen de huidige wet- en regelgeving ‘niet anders kan’ dan de vergunning af te geven, en dat er ‘voor veel PFAS nog geen wettelijke normen zijn’. Wel kijkt de provincie nog naar eventuele aanpassingen van de ontwerpvergunning.
Maarten van der Ploeg, directeur van drinkwaterkoepel RIWA-Maas, schat in dat ‘met alle input die het bevoegd gezag gekregen heeft, ze de vergunning nog eens goed tegen het licht houden’ en heeft er vertrouwen in dat de provincie dan ‘niet tot de vergunning zal komen die er nu ligt’. ‘Als een nanogram al tot zorgen leidt, dan moet je geen 5 kilo lozen’, aldus Van der Ploeg.
Ook Anne Wesseling en Dré Peters, Provinciale Statenleden namens D66 Limburg en Lokaal-Limburg, staken hun bezwaar tegen het voornemen van de eigen Gedeputeerde Staten in Nieuwsuur niet onder stoelen of banken. ‘Ik zal er vóór blijven liggen, tot de laatste snik’, aldus Peters.
Waterschap Limburg en de Gemeente Weert hebben aangegeven naar de rechter te stappen als de vergunning in huidige vorm wordt verleend. “De provincie stelt de commerciële belangen van een bedrijf blijkbaar hoger dan het algemeen belang van publieke gezondheid en milieu”, aldus wethouder van zorg & volksgezondheid Michèle Ferrière van de Gemeente Weert in de uitzending van Nieuwsuur.
De provincie neemt naar verwachting voor het eind van de maand een besluit over de vergunning.
LEES OOK
H2O Actueel: Waterschap Limburg in verzet tegen lozingsvergunning PFAS
H2O Actueel: Vergunning voor PFAS-lozing op riolering Weert: staatssecretaris wijst naar provincie
H2O Actueel: 5 kilo PFAS lozen op het riool? ‘Dit is echt absurd’
H2O Actueel: GS Limburg: verantwoorde verwerking en lozing PFAS door CFS is geborgd
H2O Actueel: Proces vergunningverlening PFAS-lozing Weert gaat door, provincie wil wel onderzoek
