In rap tempo is Groenland deze week in het middelpunt van de internationale veiligheidspolitiek komen te staan. Amerika windt er geen doekjes om dat het het land wil hebben, en dat kan binnen een paar minuutjes en met een paar helikopters gepiept zijn, zoals The New Yorker het gisteren verwoordde. Onderzoek van een Deense krant bracht onlangs aan het licht dat een Amerikaanse multimiljardair, tevens vriend en financier van Trump, zich vorig jaar heeft ingekocht in een waterbedrijf op het eiland. Puur commerciële handelsrelaties, volgens de ondernemers die aandelen aan hem verkochten. Ongeloofwaardig, aldus Deense strategie- en veiligheidsexperts, volgens wie drinkwater in kwestie niet het doel was, maar een laagdrempelige voet tussen de deur bij Groenlandse politici.
door Marianne Lankelma
Sinds 1867 hebben de Verenigde Staten minstens drie keer geprobeerd om Groenland te kopen. Het laatste bod was alweer een tijdje geleden (1946), maar sinds enkele jaren staat het weer op het wensenlijstje. Het zaadje daarvoor werd geplant door de inmiddels 81-jarige miljardair Ronald Lauder (erfgenaam van het cosmeticamerk Estée Lauder), zo beschrijven New York Times journalist Peter Baker and Susan Glasser van The New Yorker in hun boek The Divider: Trump in the White House, 2017-2021. Volgens dit boek was het Lauder, studievriend en trouwe financier van Trump, die er aanzet toe gaf dat een team zich al jaren over de opties buigt om Groenland over te nemen, bijvoorbeeld door het te kopen of te ‘leasen’.
Uit onderzoek van de Deense krant Politiken blijkt dezelfde heer Lauder zich vorig jaar met zijn investeringsmaatschappij Greenland Development Partners te hebben ingekocht in de Groenlandse watermarkt; een geruisloze transactie, volgens de krant. Dat de investeringsmaatschappij ervoor gekozen heeft zich in Delaware te vestigen is volgens de journalisten dan ook niet toevallig, omdat de wet- en regelgeving van deze staat erg gunstig is voor bedrijven die geen pottenkijkers blieven.
Drinkwater van Disko
Eén van de bedrijven waar Lauder nu medezeggenschap over heeft is Greenland Water Bank, een bedrijf dat gebotteld bronwater afkomstig van het eiland Disko verkoopt. Tot vorig jaar was het bedrijf volledig in bezit van twee Groenlandse zakenmannen, Svend Hardenberg en Jørgen Wæver Johansen. Hardenberg was volgens Politiken tot 2015 een ‘invloedrijke en controversiële’ secretaris van de Groenlandse premier, tot hij plotseling ontslagen werd. Daarna werd hij onder andere directeur van het nationale energiebedrijf Nukissiorfiit, en acteur in de bekende televisieserie Borgen. Ook bekleedde hij hoge functies voor het omstreden mijnbouwbedrijf Energy Transition Minerals, dat de Groenlandse en Deense staten aanklaagde en 80 miljard Deense kronen aan schadevergoeding eiste toen het toegang werd ontzegd tot Kvanefjeld, een gebied dat rijk is aan zeldzame aardmetalen. In een interview met het Deense dagblad Berlingske sprak Hardenberg zich vorig jaar positief uit over Trumps focus op Groenland, die hij beschouwt als een kans voor economische ontwikkeling.
Wæver Johansen bekleedde vier ministersposten en is momenteel voorzitter van de regerende politieke partij Siumut in de hoofdstad Nuuk. Hij is getrouwd met Vivian Motzfeldt, de Groenlandse minister van buitenlandse zaken, wie tot een aantal jaar geleden bestuurslid van de Greenland Water Bank was. Ook Wæver Johansen zei Groenland vorig jaar nog als nauwe bondgenoot van de VS te beschouwen, en zei tegen de Franse krant Le Monde over Trumps intenties om Groenland over te nemen: ‘ik geloof dat dat een politieke houding is, en denk niet dat er een probleem zal zijn’.
Strategische investering
Door het onderzoek van de Deense journalisten is aan het licht gekomen dat de ondernemers vorig jaar aandelen verkochten aan Lauder, wie plannen heeft om het bronwater naar de VS en de wereldwijde luxemarkt te exporteren. “Lauder en zijn collega’s hebben veel kennis van en toegang tot de afzetmarkt voor luxeproducten. Deze investering is niet heel belangrijk voor ons, maar geeft toegang tot de luxemarkt, waar ons water in thuishoort”, zei Hardenberg over de deal. Ook zei hij te geloven dat de interesse van de Amerikanen voortvloeide uit een smaaktest waarin verschillende merken bronwater vergeleken werden. “Toen ze het proefden was hun conclusie dat ons water het beste ter wereld is. Het is dáár op gebaseerd dat ze interesse hebben getoond in de ontwikkeling van ons bedrijf”, aldus Hardenberg.
Greenland Water Bank is maar een relatief klein bedrijf. “Ik verwacht dat het geen significante bijdrage aan zijn bankrekening oplevert”, aldus Marc Jacobsen, universitair hoofddocent bij het Instituut voor Strategie en Oorlogsstudies van het Royal Danish Defence College, tegen Politiken. “Het is duidelijk een strategische investering (..) en waarschijnlijk een manier om zich in te likken bij Trump en in gesprek te raken met de Groenlandse elite.”
Waterkrachtcentrale
Ook bleek Lauder te hebben geïnvesteerd in de Greenland Investment Group, tevens eigendom van Hardenberg en Wæver Johansen. Deze investeringsmaatschappij heeft interesse getoond in de bouw van een waterkrachtcentrale bij Groenlands grootste meer (Tasersiaq) om energie op te wekken voor een aluminumsmelterij; een project dat volgens Greenland Investment Group de exportinkomsten van Groenland met 12 miljard Deense kronen (zo’n 1,6 miljard euro) per jaar zou kunnen verhogen.
Ongeveer gelijktijdig met deze ontwikkelingen werd een voormalig staatssecretaris van buitenlandse zaken van de regering van President George W. Bush, Josette Sheeran, verkozen tot voorzitter van de raad van bestuur van zowel Greenland Water Bank alsook de Greenland Investment Group. Vragen van de journalisten van Politiken over de politieke motieven van Lauder werden niet beantwoord door Sheeran, wie in plaats daarvan terugschreef dat ze het drinkwater van Disko-eiland in 2023 ontdekte en “trots is om te helpen dit natuurlijke cadeau met de wereld te delen, op een manier die Groenland en haar volk versterkt”.
Next frontier
Lauder zelf daarentegen steekt zijn politieke overtuigingen niet onder stoelen of banken. In een opiniestuk getiteld ‘I’m a Greenland expert’ in The New York Post schreef hij vorig jaar dat Groenland Amerika’s ‘next frontier’ kon worden – een beladen term die in de 18e en 19e eeuw gebruikt werd toen de Amerikaanse regering en de ‘settlers’ controle namen over wat toen het Wilde Westen genoemd werd. In het stuk wijst de miljardair erop dat zich ‘onder het ijs en gesteente een schat aan zeldzame aardmetalen bevindt, die essentieel zijn voor AI, geavanceerde wapensystemen en moderne technologie’, en dat de VS kunnen ‘helpen’ bij het veiligstellen van de Groenlandse economie. Hij ziet een ‘deal’ voor zich, waar Groenland en de VS wederzijds van kunnen profiteren.
Gletsjerijsblokjes in gin-tonics
De Amerikanen zijn overigens niet de enigen met interesse in de export van zoet water uit Groenland. In september schreef de Volkskrant dat de Groenlandse regering de afgelopen vijf jaar dertien exportvergunningen voor smeltwater en gletsjerijs heeft verleend aan zes bedrijven, waaronder een bedrijf dat gletsjerijs naar Dubai verscheept, alwaar het in de vorm van ijsklontjes aan chique bars en restaurants verkocht wordt, voor 30 euro per doosje van 6 stuks.
Betreffend bedrijf (Arctic Ice) maakt deze blokjes tot nu toe van afgebroken, ronddrijvende ijsschotsen, waarmee het bepleit zoetwater te benutten voordat het op het punt staat verloren te gaan in zee, maar heeft ook een vergunning gekregen voor het aftappen van gletsjerwater en wil een dam bouwen om dit te kunnen gaan oppompen. Volgens het Polar Journal heeft zusterbedrijf Arctic Water Bank de exclusieve rechten gekregen om de komende 20 jaar al het smeltwater en ijs van een rivier in Zuid-Groenland te verschepen.
Zoetwaterexport
Voor het exporteren van ijs en smeltwater uit Groenland is steeds meer commerciële interesse, schreef minister voor handel en grondstoffen Naaja Nathanielsen in een e-mail aan de Volkskrant. “Ik geloof dat wij een premiumproduct hebben dat interessant is voor consumenten die hoge kwaliteit zoeken”, aldus de minister. “We beschikken over één van \'s werelds beste grondstoffen, en hebben er meer dan genoeg van. Die boodschap willen we graag overbrengen aan investeerders en potentiële afnemers”, vertelde ze ook aan Amerikaans technologievakblad Wired. Die boodschap draagt Groenland dan ook inderdaad uit in haar strategie voor de export van zoet water.
Met een geschatte 10 procent van de wereldwijde zoetwatervoorraad in handen, ziet Groenland haar ijs en (smelt)water als belangrijke handelswaar waarmee het zich van anderen kan onderscheiden. Maar met de dreiging van een Amerikaanse overname is het de vraag hoe lang er nog een rood-witte vlag op deze zoetwatervoorraad zal prijken, of dat deze binnenkort mogelijk vervangen zal zijn door een rood-wit-blauwe met sterretjes en streepjes.
