Het waterschap van 2030 wordt geen technisch waterbedrijf meer, maar een crisisorganisatie. Toch blijven we het besturen, financieren en positioneren alsof het een rustige beheerslaag is die vooral projecten uitvoert. Dat staat haaks op de realiteit én op de geschiedenis, betoogt Sharon Hak.
door Sharon Hak
Sharon HakTijdens de Tweede Wereldoorlog speelden waterschappen in de Beemster en elders een directe rol bij het manipuleren van waterstanden voor militaire doeleinden. Waterbeheer was toen al onderdeel van nationale veiligheid. Het opmerkelijke is dat we deze les vergeten zijn op het moment dat de risico’s groter en complexer zijn dan ooit. Daarbij roept de NAVO-landen op om zichzelf voor te bereiden op een mogelijk grootschalig conflict.
Waterschappen bevinden zich momenteel in een dubbele opgave die niet langer uitgesteld kan worden. De klimaatverandering dwingt tot ingrepen die we in omvang en tempo niet eerder hebben meegemaakt: verzilting, droogte, wateroverlast, bodemdaling en een steeds kwetsbaarder zoetwatersysteem.
Tegelijkertijd moeten we nadenken over weerbaarheid, over cyberaanvallen die gemalen platleggen, over sabotage van kritieke objecten, over afhankelijkheden in ICT en energie, en over het vermogen om in crisisomstandigheden te blijven functioneren. Beide opgaven zijn zwaar genoeg om afzonderlijk een hele bestuursperiode te vullen, maar we doen nu alsof ze gelijktijdig uitvoerbaar zijn zonder extra middelen, zonder heldere prioriteiten en zonder nationale regie. Dat is bestuurlijke fictie.
Den Haag speelt hierin een opvallend afwezige rol. De nationale politiek voert uitgebreide debatten over defensie, energiezekerheid en vitale infrastructuur, maar nauwelijks over het watersysteem dat letterlijk aan de basis staat van onze veiligheid. Door die afwezigheid van een landelijke discussie ontstaat een vacuüm waarin de verantwoordelijkheid stilzwijgend bij de waterschappen wordt neergelegd, zonder dat er duidelijke keuzes, financiële ondersteuning of politieke rugdekking tegenover staat. Dat is geen beleid; dat is hopen dat het systeem zichzelf redt.
Als we het waterschap richting 2030 serieus willen voorbereiden op de risico’s die op ons afkomen, is een landelijk debat over prioriteiten onvermijdelijk
Ondertussen loopt de belastingdruk bij huishoudens al tegen de grenzen aan. De ruimte voor forse stijgingen is maatschappelijk en politiek beperkt. Maar zonder een nationale keuze over welke ambities werkelijk prioriteit hebben, dwingen we waterschappen tot het onmogelijke: alles tegelijk doen terwijl het budget daar niet op is ingericht. De paradox is dat we van waterschappen verwachten dat zij weerbaar worden, maar de politiek zelf geen weerbare keuzes durft te maken. Een systeem kan niet crisisbestendig worden als het bestuur dat systeem aanstuurt doet alsof dilemma’s niet bestaan.
Als we het waterschap richting 2030 serieus willen voorbereiden op de risico’s die op ons afkomen, is een landelijk debat over prioriteiten onvermijdelijk. Niet om waterschappen nog meer verantwoordelijkheden te geven, maar om helder uit te spreken wat nu moet, wat later kan en wat we durven los te laten. Toen Nederland in oorlogstijd de strategische betekenis van waterbeheer scherp zag, was dat omdat men begreep dat veiligheid niet vrijblijvend is. Diezelfde helderheid hebben we nu opnieuw nodig. Zolang Den Haag wegkijkt van deze discussie, blijft weerbaarheid een woord en geen werkelijkheid.
Sharon Hak is voor de VVD algemeen bestuurslid van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
