Drinkwaterbedrijf Dunea mag veertien monumentale barakken in waterwingebied Berkheide slopen voor uitbreiding van de drinkwaterproductie en de aanleg van een ‘landschapspark’. Dat heeft de Raad van State vandaag bepaald. De uitspraak betekent dat een in 2020 verleende sloopvergunning, die door erfgoedstichtingen werd aangevochten, in stand blijft.
Het gaat om 14 militaire barakken aan de Wassenaarseweg in Katwijk. Langs deze weg staan in totaal 32 barakken, vlakbij voormalig vliegkamp Valkenburg. Eind jaren ’30 werd in opdracht van de Nederlandse regering begonnen aan de bouw van dit vliegkamp en de barakken, als werkverschaffingsproject. Tijdens de oorlog werd het in beslag genomen door de Duitsers, die het verder afbouwden. In 2008 werden de barakken aangewezen als gemeentelijk monument.
Dat deze barakken historische waarde hebben, bestrijdt niemand – ook Dunea niet. Wel speelde er de afgelopen jaren een strijd over hoezeer het belang van monumentenzorg opweegt tegen het belang van de drinkwaterwinning.
Dunea bepleit al jaren dat het slopen van een aantal barakken nodig is voor de benodigde uitbreiding van de waterwinning in het aangrenzende duingebied Berkheide. De bevolking in het westen van Zuid-Holland groeit, en daardoor stijgt de vraag naar drinkwater. Om aan die groeiende vraag te voldoen, moet waterwingebied Berkheide jaarlijks 7 miljard liter extra gaan leveren. Daartoe heeft Dunea Programma Berkheide opgesteld. Onderdeel daarvan is het project Mientkant, waarmee Dunea met een nieuwe winning verwacht te kunnen voorzien in de drinkwatervraag van 15.000 mensen.
Een plek voor iedereen
Al in 1995 startte het drinkwaterbedrijf in overleg met Defensie met de eerste planvorming voor herinrichting van het gebied, laat een woordvoerder weten. Uiteindelijk sloten Dunea en de Gemeente Katwijk in 2020, ‘na een lange periode waarin verschillende opties zijn onderzocht’, een samenwerkingsovereenkomst waarin overeengekomen werd dat de Mientkant zou worden ontwikkeld tot ‘landschapspark’ met ruimte voor waterwinning, erfgoed, natuur en recreatie.
Dit plan omvat de sloop van 14 barakken om ruimte te maken voor nieuwe drinkwaterwinning, en het opknappen van 4 barakken die een nieuwe functie krijgen ‘zodat het erfgoed beleefbaar wordt’. ‘Een niet toegankelijk gebied wordt straks een plek voor iedereen, waar het verhaal van de geschiedenis kan worden verteld\', aldus Dunea toentertijd.
Magertjes
In 2020 verleende de gemeente een vergunning voor het slopen van 14 barakken. Twee stichtingen die zich inzetten voor het behoud van bouwkundig en cultureel erfgoed – Erfgoedvereniging Bond Heemschut en Het Cuypersgenootschap – waren het daar niet mee eens en vochten de sloopvergunning aan in de rechtbank. “Katwijk heeft geen eigen mening bepaald, maar laat zich dicteren door Dunea”, vonden zij. De stichtingen waren van mening dat Dunea het argument van het algemeen belang ‘te ver oprekte’, en noemden de onderbouwing van de gemeente voor het verlenen van de vergunning ‘heel magertjes’.
De rechter gaf de stichtingen gedeeltelijk gelijk, en oordeelde in 2022 dat Dunea geen 14 maar slechts 8 barakken mocht slopen. Heemschut legde zich daarbij neer, maar het Cuypersgenootschap ging in hoger beroep.
Atlantikwall
Volgens het genootschap – dat daarbij gesteund werd door de inmiddels opgerichte Stichting Atlantikwall Katwijk – verzet het belang van monumentenzorg zich tegen de sloop van de barakken. Volgens het Cuypersgenootschap is het barakkencomplex in 1942 opgenomen in de Stützpunktgruppe Katwijk, die deel uitmaakte van de Atlantikwall, de verdedigingslinie die de Duitsers langs de westkust van Europa aanlegden om een invasie van de geallieerden te voorkomen.
Volgens de Raad van State klopt dat niet. ‘Uit de redengevende omschrijvingen bij de aanwijzing van de barakken als gemeentelijk monument blijkt niet dat de barakken deel uitmaakten van de Atlantikwall’, oordeelde de Raad vandaag.
Dunea en de gemeente, die eveneens in hoger beroep gingen, werden door de Raad in het gelijk gesteld. De eerdere uitspraak van de rechtbank uit 2022 is vernietigd. Dat betekent dat de in 2020 verleende sloopvergunning onherroepelijk is, en dat Dunea en de gemeente verder kunnen met de ontwikkeling van het gebied.
Tekentafel
Voor Dunea was het eigenlijk in 2020 al dringend dat de aanleg van ‘Winning 11’ snel van start zou gaan. “We kunnen het ons niet permitteren om af te wachten, die tijd hebben we niet”, zei omgevingsmanager Peter Spierenburg toen.
“We zijn blij dat we nu aan de slag kunnen”, aldus Wim Drossaert, directeur van Dunea. “Winning 11 is nodig om de drinkwatervoorziening voor de regio te versterken, op een manier die ook natuur en erfgoed recht doet.”
“Omdat deze plannen zes jaar in de ijskast hebben gestaan, wisten we lange tijd niet of het project door kon gaan. Voor de herinrichting van het gebied kunnen we daardoor nu pas echt aan de tekentafel”, zegt een woordvoerder van Dunea. “De herinrichting zal gebeuren in drie fasen: het slopen van de barakken, het aanleggen van de waterwinning, en de aanleg van het landschapspark inclusief het restaureren van 4 barakken. Bij de voorbereiding van elk van deze stappen zullen we de omgeving betrekken in een participatietraject.”
