In Oekraïne heeft de kritieke infrastructuur, waaronder de drinkwatervoorziening en afvalwaterbeheer, zwaar te lijden onder de gevolgen van de oorlog met Rusland. Russische aanvallen met drones en raketten zorgden dit jaar voor 70 procent meer schade aan de energievoorzieningen. Herstel is inzet van Oekraïne, maar gaat moeizaam. Onder meer door gebrek aan geld. Voor de geplande 23 herstelprojecten in het stedelijk waterbeheer en uitbreiding van drinkwatervoorziening dit jaar, schiet de financiering nadrukkelijk tekort.
Op basis van het Fourth Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA4), een rapport van de Oekraïense overheid, de Wereldbank, de Europese Commissie en de Verenigde Naties, werd begin dit jaar een herstelstrategie opgesteld voor de schade die in de eerste 3 jaren van oorlog is ontstaan. Speciale aandacht ging daarbij uit naar waterinfrastructuur, energievoorziening en huisvesting, die onmisbaar zijn voor het dagelijks leven en economische activiteit in Oekraïne. Herstel van de schade aan de infrastructuur na 3 jaar oorlog kost, zo was de schatting, 524 miljard dollar.
Doel van RDNA4 is niet alleen herstel van de oorlogsschade, maar ook om de infrastructuur zo veerkrachtig te maken dat deze toekomstige schokken kan opvangen. Voor 2025 kregen 304 projecten prioriteit, met een benodigde investering van ruim 17 miljard dollar. Dit met de afspraak dat er voor augustus 2026 zichtbare vooruitgang moest zijn geboekt.
Maar de uitvoering van de herstelactiviteiten verloopt moeizaam door de voortdurende Russische aanvallen op de infrastructuur. Die houden niet alleen aan, ze worden ook intensiever. Alleen al in 2025 liepen de energievoorzieningen bijna 70 procent meer schade op, schrijft het Oekraïense ministerie van Ontwikkeling op 25 november na een overleg van het donorplatform dat is opgericht om internationale hulp te coördineren.
In dat beraad werd de aftrap gegeven voor de ontwikkeling van RDNA5 dat volgend jaar februari moet worden gelanceerd. Daarin wordt speciale aandacht besteed aan herstel in de frontgebieden, zo laat het ministerie weten.
23 herstelprojecten
Uit de op RDNA4 gebaseerde ‘Ukraine recovery priorities’ van het Oekraïense ministerie van Ontwikkeling blijkt dat er voor dit jaar 23 herstelprojecten zijn voorzien gericht op het stedelijk waterbeheer, uitbreiding drinkwatervoorziening en verbeteren van het afvalwaterbeheer en sanitaire voorzieningen. De geschatte kosten bedragen 730 miljoen dollar, waarvan bij de presentatie minder dan de helft, 189 miljoen dollar, was gedekt.
Onder de staat van beleg in Oekraïne is het waarborgen van een ononderbroken watervoorziening een van de belangrijkste taken geworden voor de waterbedrijven in het land, schrijft de Nationale Commissie voor Energie- en Nutsvoorzieningen van Oekraïne (NEURC) in een vorige maand door WAREG, de European Water Regulators Association, gepubliceerd document. “Door de frequente schade aan de energie-infrastructuur, stroomonderbrekingen en black-outs zijn de waterbedrijven gedwongen om alternatieve energiebronnen te zoeken om de duurzame werking van hun installaties te garanderen”, stelt de toezichthouder.
Weerbaarheid
Door het gebruik van alternatieve energiebronnen kunnen Oekraïense waterbedrijven niet alleen hun weerbaarheid tegen noodsituaties vergroten, maar ook geleidelijk overschakelen op een energieonafhankelijk beheersmodel, aldus NEURC. “Dit is een belangrijke stap in de modernisering van de infrastructuur van gecentraliseerde watervoorzienings- en rioleringsinstallaties en de versterking van de energiezekerheid van het land.”
De Oekraïense commissie ziet zonne-energiecentrales (SPP’s) als een oplossing om de energiezekerheid van de watervoorzieningen te vergroten. Met zonne-energie in combinatie met energieopslag is het mogelijk om stroomonderbrekingen op te vangen. Er zijn waterbedrijven die al SPP’s hebben geïnstalleerd, aldus NEURC. Andere zullen dat binnenkort doen.
Om de veerkracht van watervoorzieningssystemen voorts te vergroten, moet een reeks technische beschermingsmaatregelen worden genomen, aldus NEURC. Het gaat volgens de commissie om versterking van gebouwen en technische installaties, installatie van procesautomatiseringssystemen, videobewakingssystemen, alarmsystemen, et cetera. “Bovendien moeten waterbedrijven over voldoende reserveapparatuur beschikken voor het geval de operationele installaties worden vernield.”
Dringend behoefte
De uitvoering van deze maatregelen vereist echter aanzienlijke financiële middelen die de mogelijkheden van waterbedrijven ver overstijgen, aldus NEURC. Er is daarom ‘dringend behoefte’ aan staatssteun, gerichte financieringsprogramma\'s en internationale hulp om de kritieke infrastructuur op dit gebied te versterken.
De financiering, hoewel niet toereikend, loopt via financieringsprogramma’s van RDNA4. Maar er zijn ook andere initiatieven. Zo meldde Sweco, Europa\'s grootste architecten- en ingenieursadviesbureau, deze week dat het verschillende projecten in het afvalwater- en afvalbeheer gaat ondersteunen met financiering van Zweedse en Deense autoriteiten en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD).
Sweco richt zicht onder andere op twee grote afvalwaterinfrastructuurprojecten in Mykolaiv en Rivne, aldus het persbericht van het ingenieursbureau. Het noemt geen specifieke projecten, maar volgens de Oekraïense herstelprogramma’s wordt in Mykolaiv gewerkt aan de bouw van afvalwaterzuiveringsinstallaties, als onderdeel van het programma van de Europese Investeringsbank. In de regio Rivne wordt in de stad Klevan onder andere gewerkt aan reconstructie en capaciteitsvergroting van rioolwaterzuiveringsinstallaties.
